शब्दकोशाकडे
अनैच्छिक आणि ऐच्छिक हालचाली
-
अनैच्छिक हालचाली (अ. हा.):
- अबोध हालचाली: या हालचाली चेतनेच्या सक्रिय सहभागाशिवाय होतात. गुडघ्यावर आघात केल्याने उद्भवणारी गुडघ्याच्या कंडरेची प्रतिक्षिप्त क्रिया याचे उदाहरण आहे.
- स्वयंचलित हालचाली: या हालचालींवर जाणीवपूर्वक नियंत्रण ठेवता येत असले, तरी दीर्घ सरावामुळे त्या जवळजवळ अबोधपणे करता येतात. कमीत कमी लक्ष देऊन करता येणाऱ्या चालणे, वाहन चालवणे किंवा पोहणे यांसारख्या दैनंदिन कृती ही त्यांची उदाहरणे आहेत.
-
ऐच्छिक हालचाली (ऐ. हा.):
- जाणीवपूर्वक हालचाली: या हालचाली चेतनेद्वारे नियंत्रित केल्या जातात आणि विशिष्ट उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी हेतुपूर्वक केल्या जातात. लेखन, गणिती समस्या सोडवणे किंवा वाद्य वाजवणे यांसारख्या गुंतागुंतीच्या कार्यांचे निराकरण करताना केल्या जाणाऱ्या हालचाली ही त्यांची उदाहरणे आहेत.
- इच्छाशक्तीने नियंत्रित हालचाली: या हालचालीही जाणीवपूर्वक केल्या जातात, पण त्यांसाठी अधिक जाणीवपूर्वक नियमन आणि नियंत्रण आवश्यक असते. अचूकता आणि उच्च पातळीचा समन्वय आवश्यक असलेली डार्ट फेकणे किंवा गोल्फ खेळणे यांसारखी क्रीडाकौशल्ये ही त्यांची उदाहरणे आहेत.
मानवामध्ये जाणीवपूर्वक हालचाली आणि इच्छाशक्तीने नियंत्रित हालचाली गुंतागुंतीची कार्ये पूर्ण करण्यात आणि विविध परिस्थितींशी जुळवून घेण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. सराव आणि अनुभवातून या हालचाली अधिक सुधारता येतात आणि योजना व सूचना तयार करण्यासाठी त्या अनेकदा भाषा आणि संज्ञानात्मक कार्यांवर अवलंबून असतात.