Hành vi lệch chuẩn
Hành vi lệch chuẩn bao gồm nhiều hành động khác nhau vi phạm các chuẩn mực đạo đức và pháp luật được thừa nhận rộng rãi, đồng thời có thể dẫn đến sự cô lập, hình phạt hoặc can thiệp y tế. Khái niệm này bao gồm nhiều loại hành vi không được chấp nhận, chẳng hạn như hành vi phạm tội, lệ thuộc rượu và ma túy, tự sát, mại dâm và lệch lạc tình dục.
Có một số lý thuyết cố gắng giải thích tại sao con người thực hiện hành vi lệch chuẩn:
Lý thuyết vô tổ chức xã hội: Theo lý thuyết này, hành vi lệch chuẩn xuất hiện khi cấu trúc xã hội bị phá vỡ và các cơ chế kiểm soát thông thường suy yếu. Những yếu tố như căng thẳng, xung đột và biến đổi xã hội có thể góp phần làm xuất hiện hành vi lệch chuẩn.
Lý thuyết vô chuẩn (R. Merton): Lý thuyết này cho rằng hành vi lệch chuẩn dễ xảy ra hơn khi mọi người có những mục tiêu chung nhưng các phương tiện sẵn có để đạt được chúng lại bị hạn chế. Trong những điều kiện như vậy, mọi người có thể tìm kiếm những cách khác để đạt mục tiêu, bao gồm cả hành vi lệch chuẩn.
Lý thuyết dán nhãn: Theo lý thuyết này, thái độ tiêu cực của xã hội và những nhãn bị gán cho người có hành vi lệch chuẩn có thể thúc đẩy hành vi lệch chuẩn. Đôi khi, sự lệch chuẩn trở thành hệ quả của phản ứng xã hội đối với hành vi lệch chuẩn, từ đó có thể khiến vấn đề trầm trọng hơn.
Nghiên cứu hành vi lệch chuẩn còn bao gồm việc phân tích các đặc điểm cá nhân của người có hành vi lệch chuẩn, tình trạng sức khỏe tâm thần, các quá trình xã hội hóa và kiểm soát, cũng như xây dựng các liệu pháp tâm lý và phương pháp điều chỉnh dành cho những người biểu hiện hành vi lệch chuẩn.