Cơ chế phòng vệ tâm lý
Cơ chế phòng vệ tâm lý (defense mechanisms) là những chiến lược và phương thức được tâm trí con người sử dụng để làm dịu hoặc che giấu các trải nghiệm gây lo âu và khó chịu liên quan đến những xung đột bên trong hoặc bên ngoài. Các cơ chế phòng vệ có thể bao gồm nhiều cách biến đổi và xử lý thông tin nhằm khiến thông tin đó trở nên dễ chấp nhận hơn và ít đe dọa hơn đối với trạng thái cân bằng tâm lý của một người.
Các cơ chế phòng vệ tâm lý chính:
-
Dồn nén: Cơ chế này bao gồm việc có ý thức hoặc vô thức tách những suy nghĩ, cảm xúc hoặc ký ức không thể chấp nhận khỏi sự chú ý có ý thức. Một người có thể cố gắng không nghĩ đến điều gì đó khó chịu.
-
Phóng chiếu: Khi sử dụng cơ chế này, một người quy những đặc điểm hoặc ham muốn tiêu cực của chính mình cho người khác để tránh nhận ra chúng ở bản thân. Ví dụ, một người có xu hướng hung hăng có thể cáo buộc người khác là hung hăng.
-
Hợp lý hóa: Cơ chế này bao gồm việc đưa ra những lời giải thích có vẻ hợp lý cho hành động hoặc trải nghiệm của mình nhằm che giấu các nguyên nhân thực sự, vốn thường phức tạp và mang tính cảm xúc hơn.
-
Thoái lui: Một người sử dụng cơ chế này khi đối mặt với căng thẳng hoặc lo âu bằng cách quay lại những cách suy nghĩ hoặc hành xử nguyên sơ hơn, tương tự những cách thường thấy ở trẻ em.
-
Trí tuệ hóa: Trong trường hợp này, một người tách cảm xúc khỏi quá trình suy xét có ý thức và tập trung vào các khía cạnh lý trí của tình huống. Điều này giúp tránh phải trải nghiệm những cảm xúc mạnh.
-
Thăng hoa: Cơ chế này bao gồm việc chuyển hóa những ham muốn tiêu cực hoặc không thể chấp nhận thành các hình thức hoạt động được xã hội chấp nhận. Ví dụ, một người có cảm giác hung hăng có thể trở thành vận động viên.
-
Cô lập cảm xúc: Khi sử dụng cơ chế này, một người tách cảm xúc khỏi các sự kiện hoặc suy nghĩ liên quan nhằm làm giảm sự lo âu gắn với chúng.
Một người có thể sử dụng các cơ chế phòng vệ này một cách vô thức để ứng phó với nhiều loại căng thẳng và xung đột.