आजच्या जगात कोणत्याही वयात एकटेपणा जाणवू न देणे कठीण असू शकते. रस्त्यावर प्रत्येक जण आपल्या कामासाठी घाईत असतो, कामाच्या ठिकाणी प्रत्येकाची ध्येये वेगळी असतात आणि अगदी जवळच्या माणसांचेही मार्ग नकळत वेगळे होतात. त्याबाबत काही करता येत नाही; जीवन असेच असते आणि प्रत्येकाचा मार्ग वेगळा असतो. तरीही चांगले संबंध जपणे आणि वृद्धापकाळात तीव्र एकटेपणा टाळणे शक्य आहे. या लेखात त्याबद्दल जाणून घेऊया.
लोकांसाठी चांगले काम करा
हे सांगणे कृती करण्यापेक्षा खूप सोपे आहे. मात्र अनेक ज्येष्ठ व्यक्तींना खरोखर उपयोगी आणि आवश्यक ठरण्याची खूप इच्छा असते आणि त्या हे उत्तम प्रकारे करू शकतात! इतरांच्या माध्यमातून स्वतःच्या मानसिक समस्या सोडवण्याचा मार्ग म्हणून ‘चांगले काम करणे’ या कल्पनेकडे पाहणे थांबवणे महत्त्वाचे आहे. कामाच्या ठिकाणी असो किंवा घरी, स्वतःला उठून दाखवण्याची इच्छा आणि लक्ष वेधून घेण्याची धडपड इतरांच्या लक्षात येऊ शकते. अशा प्रयत्नांबद्दल अनेकदा कृतज्ञताही व्यक्त केली जात नाही. त्यामुळे विरोधाभास वाटला, तरी लोकांची सेवा आणि माणसांवरील प्रेम यांसाठी केलेली निःस्वार्थ मदत कितीतरी अधिक परिणामकारक ठरते.
तुमच्या जीवनात विविधता आणा
नवे छंद आणि उपक्रम शोधा, तुमच्यासाठी अपरिचित असलेल्या गोष्टी नेहमी करून पाहा आणि समान आवडी असलेले मित्रमैत्रिणी जोडा. मैत्रीपूर्ण स्वभाव आणि सामाजिक सक्रियता तुम्हाला कोणत्याही परिस्थितीत या जगात एकटे राहू देणार नाही. कारण एकटेपणामागे केवळ माणसांचा अभाव नसतो, तर करण्यासारखे काही नसणेही कारणीभूत असते.
तुम्हाला वृद्धापकाळाची भीती वाटते का?
येथे या विचाराकडे पुन्हा वळायला हवे: ‘समस्या समजून घेतल्याने कधी कधी ती सोडवण्यास खूप मोठी मदत होते’. तुमच्या कुटुंबात कोणत्या परंपरा पाळल्या जात होत्या? तुम्हाला तुमचे आजीआजोबा कसे आठवतात? तुमच्या मनात ते शहाणपणाने परिपूर्ण आणि लक्ष व काळजीने वेढलेल्या चांगल्या परीकथांतील व्यक्तिरेखांसारखे असतील, तर वृद्धापकाळातील एकटेपणाची भीती तुमच्या मनात निर्माण होण्याची शक्यता कमी असते.
वृद्धापकाळाविषयीची कल्पना लहानपणीच तयार होते. त्या काळात आपण ज्येष्ठ पिढीशी इतर जण कसे वागतात हे पाहत असतो. तुमच्या कुटुंबातील वृद्ध व्यक्तींना प्रेम आणि समजूतदारपणा मिळाला नसेल, तर कदाचित त्यामुळेच तुम्हाला आता एकाकी वृद्धापकाळाची भीती वाटते. काहीही असले, तरी प्रत्येक वेळी असेच घडते असे नाही हे समजून घेणे आवश्यक आहे. तुम्हाला जसे जग हवे आहे, तसे जग स्वतःभोवती उभे करणे तुमच्या हातात आहे. तसेच, तुमचे मानसिक वय तपासा; ते नेहमी कागदपत्रांतील वयाशी जुळतेच असे नाही.
चांगला आदर्श बना
कोणत्याही समाजात ज्येष्ठ पिढीची भूमिका विशेष असते. ती परंपरा जपते, आपल्या आठवणींमधून वेगवेगळ्या काळांना जोडते आणि जीवनातील शहाणपण जतन करते. ज्यांना त्यात रस आहे त्यांच्याशी ते शहाणपण वाटा. नातवंडांच्या संगोपनात मदत करा, पण तुमच्या मुलांना स्वतंत्र राहण्याची मुभा द्यायला विसरू नका. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, मागणी किंवा आदेशापेक्षा एखादी गोष्ट सुचवणे किंवा सल्ला देणे कितीतरी अधिक सहज स्वीकारले जाते हे लक्षात ठेवा.
आजपासूनच लोकांना तुमच्या जीवनात स्थान द्या
मैत्री किंवा प्रेमसंबंध नेहमीच दीर्घकाळ टिकवता येत नाहीत. तरीही तुम्हाला कधी ना कधी असे लोक भेटले असतील, जे तुम्हाला ‘आपले’ वाटतात. त्यांच्याशी संपर्क टिकवण्याचा प्रयत्न करा. बहुधा वृद्धापकाळात ते तुमच्या आयुष्यातील सोबती म्हणून राहतील आणि जगलेल्या आयुष्याचा आढावा घेण्याचा काळ तुमच्यासोबत वाटून घेतील.
