तुमची किंवा तुमच्या जवळच्या व्यक्तीची खिन्न मनःस्थिती सलग दोन आठवडे टिकून राहिली असेल, आत्महत्येचे विचार येत असतील तसेच झोप आणि भुकेशी संबंधित अडचणी असतील, तर ही नैराश्य विकाराची ठळक लक्षणे आहेत. अशा वेळी तुम्ही काय करणे आवश्यक आहे?
नैराश्याचे निदान आणि उपचार
सर्वप्रथम मनोविकारतज्ज्ञांची भेट घेण्यासाठी वेळ ठरवणे आवश्यक आहे. ते तुमच्या तक्रारी ऐकतील, निदान करतील आणि तुमच्या स्थितीचे विश्लेषण करतील. या प्रक्रियांनंतर ते तुम्हाला अचूक निदान सांगू शकतील आणि पुढील कृतीसाठी शिफारशी देतील.
नैराश्याच्या उपचारांसाठी तीन पर्याय वापरले जातात: मानसोपचार, औषधोपचार किंवा मानसोपचारांसोबत औषधोपचार. मध्यम आणि तीव्र नैराश्यात सामान्यतः औषधोपचार सुचवले जातात. मनोविकारतज्ज्ञ रुग्णासाठी आवश्यक औषधे निवडतात आणि त्यांचा डोस व घेण्याची वारंवारता योग्य प्रकारे ठरवतात.
या परिस्थितीत मुख्य लक्षणे कमी करण्यासाठी आणि रुग्णाला स्वतःच्या विचारांत आणखी खोलवर जावे लागू नये म्हणून उपचारांची सुरुवात औषधांनी केली जाते. मानसोपचारही नक्कीच आवश्यक असतात, पण या टप्प्यावर ते सखोल उपचारांऐवजी प्रामुख्याने आधार देण्याचे काम करतात.
एखाद्या व्यक्तीला सौम्य नैराश्य असल्यास तज्ज्ञ मानसोपचारांपासून उपचार सुरू करतात. नैराश्याचा सामना करण्यासाठी अनेक तज्ज्ञ बोधात्मक मानसोपचार वापरतात. या उपचारांचा उद्देश व्यक्तीचे स्वतःविषयी आणि सभोवतालच्या जगाविषयीचे विचार बदलणे हा असतो. काही वेळा मानसोपचारांचा अपेक्षित परिणाम होत नाही, उदाहरणार्थ, रुग्ण उपचार प्रक्रियेत सक्रियपणे सहभागी होण्यास तयार नसतो. अशा वेळी औषधोपचार सुचवले जातात.
महत्त्वाचे!
लक्षात ठेवा, तुम्ही जितक्या लवकर मदत घ्याल तितकी यशस्वीपणे बरे होण्याची शक्यता वाढेल. तज्ज्ञांची भेट घेण्यास उशीर करू नका. तुमची स्थिती समजून घेण्यासाठी नैराश्याच्या पातळीची चाचणी उपयुक्त ठरेल.
नैराश्यविरोधी औषधे किती काळ घ्यावी?
बहुतेक वेळा डॉक्टर नैराश्यविरोधी औषधे ६ महिने घेण्यास सांगतात: या औषधांचा परिणाम ३-४ आठवड्यांनंतर दिसू लागतो. काही वेळा सुरुवातीला रुग्णाला नैराश्यविरोधी औषधांचा कमी डोस दिला जातो आणि नंतर डॉक्टर तो हळूहळू वाढवतात.
नैराश्यविरोधी औषधांचे तीन गट करता येतात:
उत्तेजक
काम करण्याची क्षमता कमी झालेली असेल, ऊर्जा नसेल आणि उदासीनता अधिक जाणवत असेल, तर ही औषधे दिली जातात.
शामक
वाढलेली चिंता, अनेक फोबिया आणि झोपेच्या समस्या असलेल्या व्यक्तींना ही औषधे मदत करतात.
संतुलित परिणाम करणारी
चिंताग्रस्त स्वरूपाचे किंवा मानसिक व शारीरिक हालचाली मंदावलेल्या स्वरूपाचे नैराश्य असल्यास ही औषधे दिली जातात.
नैराश्याचा प्रतिबंध
नैराश्य विकसित होऊ नये यासाठी पुढील गोष्टी करणे आवश्यक आहे:
- दररोज किमान ८ तास पुरेशी आणि निरोगी झोप घ्या.
- संतुलित आहार घ्या आणि त्यात फळे व भाज्यांचा नक्की समावेश करा.
- तुमच्या दिवसाचे नियोजन करा. यामुळे अनपेक्षित घटना आणि तणावपूर्ण परिस्थिती टाळण्यास मदत होईल.
- तुमच्या आरोग्याची काळजी घ्या.
- कुटुंबीय आणि जवळच्या व्यक्तींसाठी वेळ द्या.
- तुमच्या भावना व्यक्त करा.
- नियमित व्यायाम करा.
- स्वतःसाठी वेळ राखून ठेवा.
