१९३९ मध्ये जन्मलेले येव्हगेनी अलेक्झांद्रोव्हिच तारासोव्ह यांनी मानसशास्त्र आणि मानसोपचार क्षेत्रात वीस वर्षांहून अधिक काळ काम केले. या व्यावसायिक योगदानासाठी त्यांना सर्वोच्च श्रेणीतील डॉक्टर ही पदवी मिळाली. त्यांच्या लेखनात मानसशास्त्राच्या मूलभूत पैलूंपासून आत्मविकासाची कला आणि परस्पर संबंधांतील बारकावे अशा अनेक विषयांचा समावेश आहे.
व्यावसायिक वाटचाल
आपल्या कारकिर्दीत तारासोव्ह यांनी मॉस्कोमधील प्रतिष्ठित ‘स्लुझ्बा दोव्हेरिया’ या विश्वास व मदत सेवेत सामाजिक आणि मानसिक सहाय्य विभागाचे नेतृत्व केले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे अनेकांचे जीव वाचविण्यास आणि त्यांना आधार देण्यास मदत झाली. याशिवाय, रुग्णवाहिका पथकातील त्यांचा नऊ वर्षांचा अनुभवही विशेष उल्लेखनीय आणि आदरणीय आहे.
त्यांच्या साहित्यिक कामगिरीचा विचार करता, १९९० च्या दशकाच्या अखेरीस येव्हगेनी अलेक्झांद्रोव्हिच यांनी निकोलाय ओलेयनिकोव्ह यांच्या सहकार्याने महत्त्वाच्या प्रकाशनांची मालिका सुरू केली. त्यांत ‘स्वतःला जगण्याचा आदेश द्या’, ‘मनोरंजक लैंगिकशास्त्र’ आणि ‘याबद्दलच्या महिलांच्या कथा... मानसशास्त्रीय सराव’ या पुस्तकांचा विशेष समावेश होतो. प्रत्येक पुस्तकाने मानसशास्त्रीय ज्ञान आणि त्याच्या व्यावहारिक उपयोगात महत्त्वाचे योगदान दिले.
निवडक प्रकाशने
पुस्तके
आरोग्यविषयक
- ‘आजार आणि संकटांशिवाय १०० वर्षे कसे जगावे’ या पुस्तकात तारासोव्ह यांनी दीर्घायुष्य मिळवण्याच्या पद्धती मांडल्या आहेत. दीर्घकाळ जगण्याच्या इच्छेसोबत अनेकांना वृद्धत्वाची भीतीही वाटते, यावर त्यांनी भर दिला आहे; जोनाथन स्विफ्ट यांनीही एकदा हेच म्हटले होते.
- ‘दीर्घायुषी कसे व्हावे’ या पुस्तकात जीवनातील ऊर्जा, आशावाद आणि चांगले आरोग्य टिकवणे ही दीर्घायुष्याची गुरुकिल्ली कशी ठरू शकते, हे स्पष्ट केले आहे.
- ‘वेदनांपासून मुक्तीचे पुस्तक. स्वमदतीच्या पारंपरिक आणि अपारंपरिक पद्धती’ हे पुस्तक वाचकांना वेदनेची संलक्षणे कमी करण्यासाठी आणि दीर्घकालीन आजार असतानाही आरोग्य चांगले राखण्यासाठी आवश्यक माहिती देते.
- ‘आरोग्याच्या १०० प्रमुख चाचण्या’ या पुस्तकाच्या मदतीने केवळ एकूण आरोग्याचे मूल्यमापन करता येत नाही, तर तज्ज्ञांचा सल्ला कधी घ्यावा हेही समजते.
- ‘सर्वांसाठी आणि प्रत्येकासाठी स्वनिदान आणि स्वमदत’ या पुस्तकात शारीरिक, मज्जासंस्थेशी संबंधित आणि लैंगिक आरोग्याचे मूल्यमापन व सुधारणा करण्याच्या पद्धती दिल्या आहेत.
- ‘अ ते ज्ञ स्वमदत: संपूर्ण संदर्भग्रंथ’ हे मार्गदर्शक डॉक्टरांकडे जाणे शक्य नसताना उपयुक्त मदतनीस ठरते आणि त्यात १०० हून अधिक आजारांवरील उपचारांची माहिती आहे.
- ‘तातडीची स्वमदत किंवा आजारापासून मुक्त कसे व्हावे’ या पुस्तकात औषधे न वापरता आजारांचा सामना करण्याच्या प्रभावी पद्धतींवर भर दिला आहे.
- ‘सर्व आजारांपासून मुक्ती. स्वतःवर प्रेम करण्याचे धडे’ या पुस्तकात वाचकांना आरोग्य जपण्याशी संबंधित वैयक्तिक समस्या सोडवण्यासाठी आणि जीवनमान सुधारण्यासाठी सल्ले मिळतील.
- ‘चाचण्यांमधून आरोग्याकडे’ हे मार्गदर्शक आरोग्याचे स्वमूल्यमापन करण्यास आणि ते बळकट करण्यासाठी योग्य पद्धती निवडण्यास मदत करते.
- ‘उत्साहाचे सूत्र किंवा थकव्यावर मात कशी करावी’ या पुस्तकात ऊर्जा आणि सक्रियता टिकवण्यासाठी शिफारशींचा संग्रह आहे.
- ‘अतिआळशी लोकांसाठी १०० चित्रमय सुपरचाचण्या’ या पुस्तकामुळे वाचकांना स्वतःला, आपल्या इच्छा आणि परस्पर संबंधांचे विविध पैलू अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेता येतील.
- शेवटी, ‘तुमच्या असामान्य क्षमता कशा ओळखाव्यात आणि विकसित कराव्यात. ३० चाचण्या’ हे पुस्तक वैयक्तिक आणि वैशिष्ट्यपूर्ण क्षमता समजून घेण्याचा व विकसित करण्याचा मार्ग दाखवते.
मानसशास्त्र
- ‘कठीण काळात यशस्वी कसे व्हावे. २० चाचण्या + २० नियम’. हे पुस्तक वैयक्तिक क्षमतांचे वस्तुनिष्ठ मूल्यमापन करण्यासाठी सर्वसमावेशक दृष्टिकोन देते. ते नैराश्याच्या अवस्थांवर मात करण्यास, आत्मविश्वास वाढवण्यास आणि कठीण परिस्थितीत विचारपूर्वक निर्णय घेण्यास मदत करते. तसेच, स्वतःच्या महत्त्वाकांक्षा पूर्ण करताना वैयक्तिक विकासासाठी योग्य दिशा दाखवते.
- ‘तुमच्या भीती आणि न्यूनगंडांवर मात कशी करावी. १० चाचण्या + १४ नियम’. या पुस्तकात भीती आणि न्यूनगंडांच्या मुळांचा सखोल वेध घेतला आहे आणि या मानसिक अडथळ्यांवर स्वतः मात करण्याच्या पद्धती शिकवल्या आहेत. आत्मघातकी वर्तन न करता वाचकांमध्ये आत्मविश्वास, शांतता आणि यशस्वी होण्याची क्षमता निर्माण करणे हा पुस्तकाचा उद्देश आहे.
- ‘आत्मसन्मान कसा वाढवावा आणि आत्मविश्वासी कसे व्हावे. चाचण्या आणि नियम’. या पुस्तकात आत्मसन्मान व आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी, न्यूनगंडांपासून मुक्त होण्यासाठी आणि ध्येय साध्य करताना चिकाटी ठेवून वैयक्तिक साधने एकत्रित करण्यासाठी प्रभावी धोरणे दिली आहेत.
- ‘आत्मसन्मान कसा वाढवावा आणि यश कसे मिळवावे. २५ चाचण्या आणि नियम’. या पुस्तकात स्वतःवर आणि स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास वाढवण्यासाठी चाचण्या व धोरणे दिली आहेत. हा विश्वास वैयक्तिक आणि व्यावसायिक अशा दोन्ही क्षेत्रांतील यशाची गुरुकिल्ली आहे.
- ‘तुमच्या न्यूनगंडांवर मात कशी करावी’. अनेक वर्षांचा अनुभव आणि वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकरणांच्या आधारे हे पुस्तक प्रसिद्ध व्यक्तींच्या फारशा माहीत नसलेल्या न्यूनगंडांचा उलगडा करते, त्यांच्या निर्मितीची कारणे तपासते आणि त्यांच्यावर मात करण्याच्या प्रभावी पद्धती सुचवते.
- ‘चांगल्या मनःस्थितीचे सूत्र’. ध्यान, स्वप्रशिक्षण, स्वसंमोहन आणि इतर उपचारपद्धतींच्या मदतीने ताण व नैराश्य कमी करण्याचे सोपे पण प्रभावी उपाय या पुस्तकात दिले आहेत.
- ‘यशासाठी झटपट मार्गदर्शक’. स्वतःला अधिक सखोलपणे कसे समजून घ्यावे, नशीब आकर्षित करण्याची क्षमता कशी विकसित करावी आणि जीवनातील वेगवेगळ्या परिस्थितींशी कसे जुळवून घ्यावे, यासाठी या पुस्तकात व्यावहारिक सल्ले दिले आहेत.
- ‘सर्वांत खासगी न्यूनगंड’. भीतीचे विकार आणि मानसिक विचलने यांचा सहजीवनावर कसा परिणाम होतो, याचा या पुस्तकात विचार केला आहे. नात्यात उद्भवू शकणाऱ्या समस्या टाळण्यासाठी प्रत्यक्ष उदाहरणे आणि सल्लेही दिले आहेत.
- ‘ताण: मानसिक स्वसंरक्षणाचे मार्गदर्शक’. हे पुस्तक ताणापासून स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी मार्गदर्शन करते आणि त्याचे परिणाम दूर करण्यासाठी व्यावहारिक सूचना देते.
नातेसंबंध
- ‘सुखी कुटुंब कसे निर्माण करावे आणि टिकवावे’. आधुनिक समाजात कौटुंबिक नाती निर्माण करताना येणाऱ्या आव्हानांचा या पुस्तकात अभ्यास केला आहे. तरुण जोडप्यांना भेडसावणाऱ्या मानसशास्त्रीय समस्यांचे विश्लेषण करून त्यांवर उपायही सुचवले आहेत.
- ‘नातेसंबंध तुटल्यानंतर सावरून पुन्हा आनंदी कसे व्हावे. २० चाचण्या आणि २५ नियम’. वेदनादायक नातेसंबंध तुटल्यानंतर सावरण्याची प्रक्रिया या पुस्तकात समजावली आहे. नुकसान पचवून पुन्हा आनंद मिळवण्यासाठी उपयुक्त धडे आणि नियमही दिले आहेत.
- ‘पुरुषाला कसे समजून घ्यावे, आकर्षित करावे आणि नाते टिकवावे. वैशिष्ट्यपूर्ण चाचण्या आणि नियम’. पुरुषांचे मानसशास्त्र समजून घेणे, प्रभावीपणे लक्ष वेधून घेणे आणि नेहमीच्या चुका टाळून दीर्घकालीन नाते निर्माण करणे याबद्दल हे पुस्तक सखोल माहिती देते.
- ‘तुमची संवेदनशीलता आणि लैंगिकता कशी विकसित करावी. २५ नियम आणि १० चाचण्या’. जवळच्या नात्यात सुसंवाद साधणे, लैंगिक सक्रियता टिकवणे आणि उद्भवणाऱ्या समस्या सोडवणे यांचे मार्ग या पुस्तकात स्पष्ट केले आहेत.
- ‘पुरुषाला कसे समजून घ्यावे. २० नियम + २५ चाचण्या’. वर्तनाचे निरीक्षण आणि आत्मशोध यांच्या माध्यमातून पुरुषाबद्दल माहिती जाणून घेण्याची तंत्रे आत्मसात करण्यास हे पुस्तक मदत करते. त्यामुळे परस्पर संबंध अधिक सखोलपणे समजून घेता येतात.
- ‘लैंगिकता. स्वतःवर विश्वास ठेवा’. हे पुस्तक लैंगिक ऊर्जा मुक्त करण्यास आणि वैयक्तिक क्षमता पूर्णपणे व्यक्त करण्यास मदत करते. त्याचबरोबर आत्मभान आणि जोडीदाराच्या गरजा पूर्ण करण्यासही प्रोत्साहन देते.
- ‘तुमच्या प्रेमातील विचित्र गोष्टी आणि रहस्ये’. हे पुस्तक स्वतःची लैंगिकता आणि नात्यातील वैशिष्ट्ये यांचा सखोल वेध घेते व प्रेमसंबंधांतील रहस्ये आणि अनोखे पैलू उलगडते.
याशिवाय, नैराश्य आणि निराशावादाचा सामना करण्यासाठीही त्यांनी पुस्तके लिहिली आहेत: ‘मनात वाहणारा अनुकूल वारा: सुभाषिते’, ‘ढासळलेल्या मनाची बखर’ आणि ‘लैंगिकता, सर्वत्र लैंगिकताच’.
लक्षात ठेवा! या पुस्तकांमधील माहिती डॉक्टरांच्या सल्ल्याचा पर्याय ठरू शकत नाही. सुचवलेली कोणतीही कृती करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
