क्षमता
क्षमता म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीची अशी वैशिष्ट्यपूर्ण गुणवैशिष्ट्ये, जी त्या व्यक्तीला वेगळेपण देतात आणि विविध प्रकारची कामे ती किती यशस्वीपणे करू शकते यावर परिणाम करतात. क्षमता म्हणजे केवळ ज्ञान किंवा कौशल्ये नव्हेत. एखादी व्यक्ती कार्ये पूर्ण करण्याच्या नवीन पद्धती किती लवकर आणि सहज आत्मसात करू शकते, हे क्षमतांवर ठरते.
मानसशास्त्रज्ञ बी. एम. तेप्लोव्ह यांनी क्षमतांची संकल्पना मांडली. त्यांच्या मते, क्षमता म्हणजे विविध प्रकारच्या कृती करण्याच्या व्यक्तीच्या सामर्थ्यावर परिणाम करणारी मानसशास्त्रीय गुणवैशिष्ट्ये. एखादी व्यक्ती विविध प्रकारची कामे किती यशस्वीपणे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण रीतीने करते, यात या क्षमता दिसून येतात.
क्षमतांचे वर्गीकरण दोन मुख्य प्रकारे करता येते: मानसिक कार्यात्मक प्रणालींच्या प्रकारांनुसार आणि कृतींच्या प्रकारांनुसार. पहिल्या वर्गीकरणात संवेदनात्मक, प्रत्यक्षीकरणात्मक, अवधानात्मक, स्मरणात्मक, कल्पनात्मक, वैचारिक आणि संवादात्मक क्षमतांचा समावेश होतो. दुसऱ्या वर्गीकरणात गणित, संगीत, विज्ञान, साहित्य आणि कला यांतील क्षमतांचा समावेश होतो.
याशिवाय, सामान्य आणि विशेषीकृत क्षमता असतात. सामान्य बुद्धिमत्ता, सर्जनशीलता आणि क्वचित प्रसंगी शिकण्याची क्षमता ही सामान्य क्षमतांची उदाहरणे आहेत. विशेषीकृत क्षमतांसाठी अधिक विशिष्ट प्रशिक्षण आणि विकास आवश्यक असतो आणि त्या नैसर्गिक प्रतिभेवर अवलंबून असू शकतात.