मूलनिवासी
मूलनिवासी म्हणजे एखाद्या विशिष्ट प्रदेशातील मूळ रहिवासी, ज्यांची पारंपरिक जीवनपद्धती दीर्घकाळ टिकून आहे आणि काही अंशी त्यांच्या प्राचीन पूर्वजांच्या जीवनपद्धतीशी आणि संस्कृतीशी जुळते. ‘मूलनिवासी’ या अर्थाचा मूळ शब्द लॅटिनमधील ‘ab origine,’ या वाक्प्रचारातून आला आहे. त्याचा अर्थ ‘सुरुवातीपासून’ असा होतो आणि तो त्या प्रदेशाशी असलेल्या त्यांच्या ऐतिहासिक नात्याचे प्राचीनत्व अधोरेखित करतो.
पिढ्यानपिढ्या हस्तांतरित झालेल्या समृद्ध सांस्कृतिक परंपरांचे ते वाहक आहेत. त्यांच्या जीवनपद्धतीचे अनेक पैलू मोठ्या बदलांशिवाय टिकून राहिले आहेत. यातून परंपरांशी असलेली त्यांची दृढ बांधिलकी आणि निसर्गाविषयीचा आदर दिसून येतो.
मूलनिवासींच्या स्वतःच्या वैशिष्ट्यपूर्ण प्रथा, भाषा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामाजिक संघटनेच्या व्यवस्था असतात. त्यामुळे त्यांच्या संस्कृती आणि समुदाय हे जागतिक सांस्कृतिक विविधतेचे अद्वितीय आणि मौल्यवान घटक ठरतात. आधुनिक जगात स्वतःची ओळख आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचा प्रयत्न हा त्यांच्या अस्तित्वाचा एक महत्त्वाचा पैलू आहे.