अमूर्तीकरण
अमूर्तीकरण हा शब्द लॅटिनमधील ‘abstrahere’ (वेगळे करणे) या शब्दापासून आला असून, तो मानवी मानसिक क्रियाकलापांचा एक महत्त्वाचा पैलू आहे. या प्रक्रियेमुळे अधिक सखोल विश्लेषणासाठी वस्तूंचे विविध पैलू, वैशिष्ट्ये, घटक किंवा अवस्था वेगळ्या करून त्यांचे स्वतंत्र संकल्पनांमध्ये रूपांतर करता येते. अमूर्तीकरणाची क्षमता व्यक्तीला विशिष्ट पैलूंवर लक्ष केंद्रित करण्यास मदत करते; समस्या सोडवताना ही क्षमता महत्त्वाची असते आणि तिचा अवधानाच्या प्रक्रियेशी संबंध असतो.
सामान्यीकरणे घडवण्यात आणि संकल्पना तयार करण्यात अमूर्तीकरण महत्त्वाची भूमिका बजावते. अमूर्तीकरणाचे दोन मुख्य प्रकार आहेत: आकारिक आणि आशयात्मक.
आकारिक अमूर्तीकरण म्हणजे वस्तूंपासून स्वतंत्रपणे अस्तित्वात नसलेले आणि केवळ मानसिक पातळीवर अस्तित्वात राहू शकणारे त्यांचे गुणधर्म किंवा पैलू वेगळे करणे. वस्तूच्या बाहेर स्वतंत्रपणे अस्तित्वात नसलेला तिचा भौमितिक आकार वेगळा ओळखणे हे आकारिक अमूर्तीकरणाचे उदाहरण आहे. आकारिक अमूर्तीकरणामुळे अनेक वस्तूंमधील समान वैशिष्ट्ये ओळखता येतात आणि पुढील तुलना व वर्गीकरणासाठी त्यांचा वापर करता येतो.
आशयात्मक अमूर्तीकरण वस्तूंचे तुलनेने स्वतंत्र असलेले आणि स्वतंत्र संकल्पना म्हणून विचारात घेता येणारे पैलू वेगळे करते. अमूर्तीकरणाचा हा प्रकार वस्तूंची स्वतंत्र वैशिष्ट्ये वेगळी करून त्यांना स्वतंत्र संकल्पना मानण्याची प्रक्रिया दर्शवतो.
अमूर्तीकरणामुळे गुंतागुंतीच्या वस्तू आणि प्रक्रियांचे विश्लेषण व आकलन सुलभ होते, तसेच आसपासच्या जगाचे अधिक सखोल आकलन करण्यासाठी संकल्पना आणि प्रतिमाने तयार होण्यास मदत होते.