अल्फ्रेड ॲडलर
अल्फ्रेड ॲडलर (१८७०-१९३७) हे मानसशास्त्र आणि मानसोपचार यांच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण व्यक्तिमत्त्व होते. हे ऑस्ट्रियन मनोविकारतज्ज्ञ आणि मानसशास्त्रज्ञ मानवी मन समजून घेण्यातील योगदानासाठी आणि ‘व्यक्तिगत मानसशास्त्र’ म्हणून ओळखला जाणारा सिद्धांत विकसित केल्याबद्दल प्रसिद्ध आहेत.
ॲडलर हे नव-फ्रॉइडवादाच्या प्रवर्तकांपैकी एक होते, परंतु त्यांचा दृष्टिकोन सिग्मंड फ्रॉइड यांच्या सिद्धांतापेक्षा लक्षणीयरीत्या वेगळा होता. लैंगिक प्रेरणांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी ॲडलर यांनी व्यक्तिमत्त्वाच्या जडणघडणीत व्यक्तिविशिष्टता आणि प्रेरणा यांच्या भूमिकेवर भर दिला. त्यांनी श्रेष्ठत्व मिळवण्याच्या प्रयत्नाशी संबंधित माणसाचे ‘प्राथमिक कार्य’ आणि व्यक्तीच्या मनोवृत्तीवर परिणाम करणारा ‘न्यूनगंड’ यांसारख्या संकल्पना विकसित केल्या.
ॲडलर यांनी रुग्णांचे जग आणि त्यांच्या प्रेरणा समजून घेण्यावर आधारित उपचारांच्या नव्या पद्धती सुचवून मानसोपचाराच्या क्षेत्रातही योगदान दिले. त्यांच्या कार्याचा मानसशास्त्र आणि मानसोपचार यांच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडला असून, मानवी मनाच्या अभ्यासाबाबतचा त्यांचा वैशिष्ट्यपूर्ण दृष्टिकोन आजही आधुनिक विज्ञानात सक्रिय संशोधन आणि चर्चेचा विषय आहे.