शब्दकोशाकडे
संवेदी विश्लेषक
विश्लेषक (संवेदी विश्लेषक) म्हणजे पर्यावरणातून मिळणारी संवेदी माहिती ग्रहण करून तिच्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी जबाबदार असलेले शरीरातील अवयव आणि प्रणाली. मानवांमध्ये आणि अनेक प्राण्यांमध्ये विश्लेषकांचे अनेक प्रकार असतात. त्यांपैकी प्रत्येक विशिष्ट प्रकारचे संवेदी संकेत ग्रहण करण्यासाठी विशेषीकृत असतो. मानवांमधील सर्वांत महत्त्वाचे विश्लेषक पुढीलप्रमाणे आहेत:
- दृश्य विश्लेषक (दृष्टी) म्हणजे दृश्य माहितीच्या आधारे प्रकाश आणि प्रतिमा ग्रहण करणारी प्रणाली.
- श्रवण विश्लेषक म्हणजे ध्वनिलहरी आणि ध्वनिसंकेत ग्रहण करणारी प्रणाली.
- घ्राण विश्लेषक (घ्राणेंद्रिय) म्हणजे वास आणि रासायनिक संकेत ग्रहण करण्याशी संबंधित प्रणाली.
- रसना विश्लेषक (चव) म्हणजे चव आणि चवीच्या संवेदना ग्रहण करणारी प्रणाली.
- स्पर्श विश्लेषक (स्पर्शज्ञान) म्हणजे स्पर्शजन्य आणि गतिसंवेदना तसेच तापमान आणि वेदना ग्रहण करण्यास मदत करणारी प्रणाली.
यांपैकी प्रत्येक विश्लेषकामध्ये विशिष्ट ग्राही आणि संकेत मध्यवर्ती मज्जासंस्थेकडे पाठवण्याच्या स्वतंत्र यंत्रणा असतात. तेथे या संकेतांवर प्रक्रिया करून त्यांचा अर्थ लावला जातो.