साहचर्यवाद, साहचर्य मानसशास्त्र
साहचर्यवाद आणि साहचर्य मानसशास्त्र या अशा मानसशास्त्रीय संकल्पना आहेत, ज्यांनी मानसिक घटनांचे स्पष्टीकरण आणि चेतनेचे कार्य समजून घेण्यासाठी साहचर्य प्रक्रियांना महत्त्वाची भूमिका दिली. या संकल्पना १९व्या शतकात आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला लोकप्रिय होत्या आणि त्यांत अनेक प्रवाहांचा समावेश होता:
-
इंग्रजी तत्त्वज्ञानातील साहचर्यवाद: साहचर्यवादाचा हा पैलू जॉन लॉक आणि डेव्हिड ह्यूम यांसारख्या तत्त्वज्ञांशी संबंधित आहे. त्यांनी कल्पना आणि संवेदनांमधील साहचर्यांद्वारे आपण ज्ञान कसे मिळवतो, याविषयीच्या संकल्पना विकसित केल्या.
-
जर्मनीतील साहचर्य मानसशास्त्र: साहचर्य मानसशास्त्र विल्हेल्म वुंट आणि त्यांच्या विचारपरंपरेतील संशोधकांशी संबंधित होते. चेतनेच्या घटकांमधील साहचर्यांचा अभ्यास करून मानसिक प्रक्रियांचे विश्लेषण करता येते, असे ते मानत होते.
-
मनोविकारशास्त्रातील साहचर्यवाद: मनोविकारशास्त्राच्या क्षेत्रात साहचर्यवाद मानसिक विकारांच्या संशोधनाशी आणि विचार व लक्षणे यांच्यातील साहचर्यात्मक संबंधांशी निगडित आहे.
एकूणच, साहचर्यवाद आणि साहचर्य मानसशास्त्र यांनी मानसिक प्रक्रियांमधील विचार, संवेदना आणि कल्पना यांच्यातील साहचर्ये व संबंध यांच्या भूमिकेवर भर दिला. मात्र, मानवी मनाच्या गुंतागुंतीकडे पाहण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन अतिसुलभीकृत आणि यांत्रिक असल्यामुळे या संकल्पनांवर टीका झाली.