कारणात्मक गुणारोपण
कारणात्मक गुणारोपण (इंग्रजी: causal attribution) म्हणजे वर्तन, घटना किंवा परिस्थिती यांची कारणे अथवा कारणीभूत घटक ओळखून आणि त्यांचे विश्लेषण करून त्यांचे स्पष्टीकरण देण्याची किंवा त्यामागील कारणे ठरवण्याची प्रक्रिया. याचा अर्थ असा की, कारणात्मक गुणारोपण करताना विशिष्ट घटनांना कोणते घटक किंवा प्रसंग कारणीभूत ठरले हे निश्चित करण्याचा आपण प्रयत्न करतो.
कारणात्मक गुणारोपणाच्या उदाहरणांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश होतो:
-
अंतर्गत कारणे: व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये, प्रेरणा किंवा कौशल्ये यांसारख्या अंतर्गत घटकांचा परिणाम म्हणून लोक एखाद्या वर्तनाचे किंवा घटनेचे स्पष्टीकरण देऊ शकतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीला पदोन्नती मिळाल्यास, त्याचे कारण त्या व्यक्तीची मेहनत आणि व्यावसायिकता मानले जाऊ शकते.
-
बाह्य कारणे: परिस्थिती, योगायोग किंवा पर्यावरणाचा प्रभाव यांसारख्या बाह्य घटकांना लोक एखाद्या वर्तनाचे किंवा घटनेचे कारण मानू शकतात. उदाहरणार्थ, वाहतूक कोंडीमुळे एखाद्या व्यक्तीला कामावर पोहोचण्यास उशीर झाल्यास, त्याचे स्पष्टीकरण बाह्य कारणाच्या आधारे दिले जाऊ शकते.
-
मिश्र कारणे: कारणात्मक गुणारोपणामध्ये अनेकदा अंतर्गत आणि बाह्य अशा दोन्ही प्रकारच्या घटकांचा समावेश असतो. उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती चाचणीत आलेल्या अपयशाचे कारण अपुरी तयारी (अंतर्गत कारण) आणि कठीण प्रश्नांमुळे आलेली अस्वस्थता (बाह्य कारण) असे सांगू शकते.