वयाशी संबंधित विकासात्मक संकटे
वयाशी संबंधित विकासात्मक संकटे म्हणजे व्यक्तीच्या आयुष्यातील असे बदलाचे कालखंड, जेव्हा ती विकासाच्या एका टप्प्यातून दुसऱ्या टप्प्यात प्रवेश करते. अशा प्रत्येक संक्रमणात व्यक्तीला त्या वयाशी संबंधित नवीन कार्यांना सामोरे जावे लागते.
एल. एस. वायगॉट्स्की यांनी आपल्या संशोधनात स्थिर विकासात्मक टप्प्यांमधील संक्रमणाच्या वेळी मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वात होणारे मूलभूत बदल स्पष्ट करताना रशियन मानसशास्त्रात ‘वयाशी संबंधित रूपांतरे’ ही संकल्पना मांडली. संशोधनातून दिसते की वयाशी संबंधित विकासात्मक संकटांचा व्यक्तीच्या आयुष्यावर लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, पौगंडावस्थेतील किशोरवयीन व्यक्तींमध्ये बंडखोरपणा आणि इतरांशी संघर्ष यांसारखे नकारात्मक वर्तन अनेकदा दिसून येते.
मात्र, सर्व शास्त्रज्ञ हे वर्तन संकटाचा अपरिहार्य भाग मानत नाहीत, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. काहींच्या मते, या काळातील नकारात्मक वर्तन हे मूल आणि प्रौढ व्यक्ती यांच्यातील अयोग्य संबंधांचा परिणाम असू शकते.
कोणत्याही परिस्थितीत, वयाशी संबंधित विकासात्मक संकटे ही व्यक्तीच्या आयुष्यातील आव्हाने आणि बदलांचे कालखंड असतात. त्यांचा व्यक्तीच्या विकासावर आणि स्वतःविषयीच्या आकलनावर परिणाम होऊ शकतो.