विशिष्ट भीती विकार
विशिष्ट भीती विकार हा मानसिक विकाराचा एक प्रकार आहे. यात विशिष्ट वस्तू, परिस्थिती किंवा घटनांविषयी अनिवार आणि अतिप्रमाणात भीती वाटते. ही भीती सहसा त्या वस्तू किंवा परिस्थितींमुळे असलेल्या प्रत्यक्ष धोक्याच्या तुलनेत प्रमाणाबाहेर असते. विशिष्ट भीती विकारांचे स्वरूप अत्यंत वैविध्यपूर्ण असू शकते आणि त्यांत पुढील मुख्य प्रकारांचा समावेश होऊ शकतो:
-
सामाजिक भीती विकार: यात सामाजिक परिस्थितींची आणि इतर लोकांशी संवाद साधण्याची भीती वाटते. सामाजिक भीती विकार असलेल्या व्यक्तींना सार्वजनिक ठिकाणी बोलण्याची, चर्चांमध्ये सहभागी होण्याची आणि अनोळखी व्यक्तींना भेटण्याची इत्यादी भीती वाटू शकते.
-
ॲगोराफोबिया: यात गर्दी, खरेदी केंद्रे, चौक यांसारख्या खुल्या किंवा सार्वजनिक ठिकाणांची आणि अगदी घराबाहेर पडण्याचीही भीती वाटते. ॲगोराफोबिया असलेल्या व्यक्ती घराबाहेर पडणे टाळत असल्यामुळे हा विकार सामाजिक विलगीकरणास कारणीभूत ठरू शकतो.
-
क्लॉस्ट्रोफोबिया: यात उद्वाहक, भुयारी मार्ग किंवा लहान खोल्या यांसारख्या बंदिस्त किंवा मर्यादित जागांची भीती वाटते.
-
ॲक्वाफोबिया: यात पाण्याची किंवा पोहणे व जहाजातून प्रवास करणे यांसारख्या पाण्याशी संबंधित परिस्थितींची भीती वाटते.
-
एव्हिओफोबिया: यात विमानप्रवासाची भीती वाटते.
-
ॲक्रोफोबिया: यात उंचीची भीती वाटते.
-
अरॅक्नोफोबिया: यात कोळ्यांची भीती वाटते.
विशिष्ट भीती विकारांची तीव्रता वेगवेगळी असू शकते आणि त्यामुळे दैनंदिन जीवनात गंभीर मानसिक त्रास व अडथळे निर्माण होऊ शकतात. त्यांच्या उपचारांमध्ये मानसोपचार, औषधे आणि शिथिलीकरण तंत्रांचा समावेश असू शकतो.