सवय

सवय (habit) म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या जाणीवपूर्वक सहभागाशिवाय किंवा विशेष प्रयत्नांशिवाय आपोआप केली जाणारी कृती. विशिष्ट परिस्थितीत एकच कृती वारंवार केल्यामुळे सवयी विकसित होतात. त्या उपयुक्त असू शकतात, उदाहरणार्थ, दररोज व्यायाम करणे किंवा दात घासणे; किंवा धूम्रपान करणे किंवा अपायकारक अन्न खाणे यांसारख्या हानिकारक असू शकतात.

सवयींची मुख्य वैशिष्ट्ये:

1. स्वयंचलितता: सवयी जवळजवळ अजाणतेपणी आणि विशेष प्रयत्नांशिवाय केल्या जातात. त्या दैनंदिन दिनक्रमाचा आणि जीवनाचा भाग बनतात.

2. गरज: एखादी विशिष्ट कृती करण्याच्या गरजेतून सहसा सवयी निर्माण होतात. उदाहरणार्थ, दात स्वच्छ ठेवण्याच्या गरजेतून दररोज दात घासण्याची सवय लागू शकते.

3. सकारात्मक किंवा नकारात्मक प्रबलन: सकारात्मक किंवा नकारात्मक परिणामांमुळे सवयी अधिक दृढ होऊ शकतात. एखादी सवयीची कृती केल्याने समाधान मिळत असल्यास ती सवय अधिक दृढ होऊ शकते. एखादी सवयीची कृती केल्यावर नकारात्मक परिणाम होत असल्यास त्यातूनही ती सवय अधिक दृढ होऊ शकते (उदाहरणार्थ, तणावामुळे अतिखाणे).

4. वेळ आणि ठिकाण: सवयी सहसा विशिष्ट वेळ आणि ठिकाणाशी संबंधित असतात. उदाहरणार्थ, सकाळचा व्यायाम ही कामावर किंवा शाळेत जाण्यापूर्वीच्या सकाळच्या वेळेशी संबंधित सवय बनते.

5. जटिलता: सवयी साध्या (उदाहरणार्थ, दात घासणे) किंवा जटिल (उदाहरणार्थ, दररोज व्यायाम करणे) असू शकतात.

लेखक: Testometrika Team