मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्ती
मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्ती म्हणजे पुढील घटकांनी वैशिष्ट्यीकृत असलेला व्यक्तिमत्त्व गुणसमूह:
-
विश्वास (अभिवृत्ती): मॅकियाव्हेलियन विश्वास असलेल्या व्यक्तींना असे वाटते की इतरांशी संवाद साधताना हाताळणी आणि फसवणुकीच्या युक्त्या वापरता येतात आणि त्या वापरणे आवश्यकही असते. इतरांना हाताळणे आणि त्यांच्यावर प्रभाव टाकण्याची धोरणे ही स्वतःची उद्दिष्टे साध्य करण्याची प्रभावी साधने ठरू शकतात, असे मानण्याकडे त्यांचा कल असतो.
-
हाताळणीची कौशल्ये: मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्ती असलेल्या व्यक्तींकडे हाताळणीची विशिष्ट कौशल्ये असतात. यामध्ये इतरांची समजूत पटवणे, त्यांच्या प्रेरणा आणि उद्दिष्टे समजून घेणे, तसेच स्वतःचे हित साधण्यासाठी या माहितीचा वापर करणे यांचा समावेश होतो.
मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्तीला हे नाव इटालियन तत्त्वज्ञ, राजकीय सिद्धांतकार आणि ‘द प्रिन्स’ या ग्रंथाचे लेखक निकोलो मॅकियाव्हेली यांच्या नावावरून मिळाले. त्यांचा ग्रंथ राजकीय हाताळणी आणि सत्ता यांवरील मूलभूत साहित्यकृतींपैकी एक मानला जातो. आधुनिक मानसशास्त्र आणि समाजशास्त्रात ‘मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्ती’ ही संज्ञा व्यक्तिमत्त्वातील काही विशिष्ट गुण आणि इतरांशी संवाद साधण्याच्या शैलीचे वर्णन करण्यासाठी वापरली जाते.
मॅकियाव्हेलियन प्रवृत्तीची पातळी जास्त असलेल्या व्यक्तींचा धोरणात्मक विचार करण्याकडे अधिक कल असू शकतो; मात्र त्यांच्या वर्तनात स्वार्थीपणा आणि इतरांच्या भावना व गरजांविषयी सहानुभूतीचा अभावही दिसू शकतो. ही प्रवृत्ती कशी आणि कोणत्या परिस्थितीत वापरली जाते, यानुसार ती सकारात्मक किंवा नकारात्मक गुण ठरू शकते.