अब्राहम हॅरॉल्ड मास्लो
अब्राहम हॅरॉल्ड मास्लो (१९०८-१९७०) हे एक प्रख्यात अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ होते आणि मानवतावादी मानसशास्त्राचे संस्थापक म्हणून व्यापकपणे ओळखले जातात. मानवी गरजांच्या श्रेणिबद्ध रचनेची संकल्पना हे त्यांचे सर्वांत प्रसिद्ध कार्य आहे. ही संकल्पना अनेकदा मास्लोच्या गरजांच्या पिरॅमिडच्या रूपात मांडली जाते. हे प्रतिमान शारीरिक गरजांपासून (अन्न आणि पाणी यांसारख्या मूलभूत गरजा) आत्मसाक्षात्कारीकरणापर्यंत (स्वतःच्या कमाल क्षमतेची पूर्तता करण्याची गरज) मानवी गरजांचा क्रम स्पष्ट करते.
मास्लो यांचा जन्म रशियातून स्थलांतरित झालेल्या कुटुंबात झाला आणि ते ब्रुकलिन, न्यू यॉर्क येथे लहानाचे मोठे झाले. माणसांना कशामुळे आनंद मिळतो आणि ते वैयक्तिक प्रगती व समाधान कसे साधतात हे समजून घेण्याच्या इच्छेतून त्यांना मानसशास्त्रात काही अंशी रस निर्माण झाला. मानसशास्त्रातील त्यांच्या योगदानाचा व्यवस्थापन, शिक्षण, मानसोपचार आणि सामाजिक विज्ञान यांसह विविध क्षेत्रांवर लक्षणीय प्रभाव पडला.
मास्लो यांच्या चरित्रातील एक रंजक बाब म्हणजे आल्फ्रेड ॲडलर आणि एरिख फ्रॉम यांसारख्या त्या काळातील प्रख्यात मानसशास्त्रज्ञांशी त्यांची झालेली भेट आणि त्यांनी त्यांच्यासोबत केलेले काम. त्यामुळे आत्मसाक्षात्कारीकरण आणि मानवी स्वभावातील सकारात्मकता यांविषयीच्या त्यांच्या स्वतःच्या कल्पना विकसित होण्यास मदत झाली. त्या काळी अमेरिकन मानसशास्त्रात प्रभावी असलेल्या वर्तनवादी प्रवाहाकडून त्यांच्या सुरुवातीच्या कल्पनांना विरोध झाला असला, तरी अखेरीस त्यांच्या सिद्धांतांना व्यापक मान्यता मिळाली आणि मानसशास्त्राच्या इतिहासात मानाचे स्थान प्राप्त झाले.
आत्मसाक्षात्कारीकरण साधलेल्या व्यक्तींवरील त्यांचे संशोधन आणि केवळ मूलभूत गरजा पूर्ण करण्याच्या पलीकडे जाणाऱ्या मानवी गरजांविषयीच्या त्यांच्या कल्पनांनी मानसशास्त्रीय प्रगती व व्यक्तिमत्त्व विकासाचे महत्त्व स्पष्ट केले. मास्लो यांचे १९७० मध्ये तीव्र हृद्स्नायू अवरोधामुळे निधन झाले; मात्र त्यांच्या कल्पना आजही प्रेरणा देत असून मानसशास्त्रज्ञ, संशोधक आणि मानवी विकास व क्षमता यांत रस असलेल्या सर्वांसाठी त्या आजही महत्त्वपूर्ण आहेत.