शब्दकोशाकडे
स्मृती विकार
स्मृती विकारांमध्ये माहिती लक्षात ठेवण्याची, साठवून ठेवण्याची, ओळखण्याची आणि पुन्हा आठवण्याची क्षमता कमी होते किंवा नष्ट होते. स्मृती विकारांचे अनेक प्रकार आहेत:
-
स्मृतिभ्रंश: या स्थितीत स्मृती अनुपस्थित असते. स्मृतिभ्रंशाच्या वैशिष्ट्यांनुसार पुढील प्रकार ओळखले जातात:
- पूर्वगामी स्मृतिभ्रंश: विकार सुरू होण्यापूर्वी घडलेल्या घटनांची स्मृती नष्ट होणे.
- अग्रगामी स्मृतिभ्रंश: विकार सुरू झाल्यानंतर नवीन आठवणी निर्माण करता न येणे.
- पूर्वगामी-अग्रगामी स्मृतिभ्रंश: भूतकाळातील घटनांची स्मृती नष्ट होणे आणि नवीन आठवणी निर्माण करता न येणे यांचा संमिश्र प्रकार.
- विलंबित स्मृतिभ्रंश: घटना घडल्यानंतर कालांतराने त्यांची स्मृती नष्ट होणे.
- स्थिरीकरण स्मृतिभ्रंश: स्थिर आठवणी निर्माण करता न येणे.
- प्रगतीशील स्मृतिभ्रंश: कालांतराने स्मृती बिघडत जाणे.
-
अल्पस्मृती: यामध्ये स्मृतीची क्षमता कमी होते. ही विविध आजारांमुळे उद्भवू शकते किंवा जन्मजात असू शकते.
-
विकृत स्मृती: यामध्ये स्मृतीविषयक भ्रमांचे पुढील प्रकार समाविष्ट असतात:
- छद्मस्मृती: वास्तविक मानल्या जाणाऱ्या घटना किंवा माहितीची खोटी आठवण.
- गुप्तस्मृती: माहिती प्रथमच समजत असल्यासारखी वाटते, परंतु प्रत्यक्षात ती आधीपासून माहीत असते.
- मिथ्या ओळख: एखादी गोष्ट यापूर्वी पाहिली आहे किंवा घडली आहे असा चुकीचा दावा.
स्मृती विकार केवळ स्मृती गमावण्याच्या स्वरूपातच नव्हे, तर परिचित वस्तू ओळखता न येण्याच्या स्वरूपातही दिसू शकतात. याचा संबंध अज्ञेयता संलक्षणाशी असू शकतो. उदाहरणार्थ:
- चेहरा अज्ञेयता (प्रोसोपॅग्नोशिया): चेहरे ओळखता न येणे.
- अक्षर अज्ञेयता: अक्षरे किंवा शब्द ओळखता न येणे.
- बोट अज्ञेयता: बोटे ओळखता न येणे.
स्मृती विकार परिचित वस्तू ओळखता न येण्यासारख्या बोधन प्रक्रियांमध्येही दिसू शकतात आणि हे अज्ञेयता संलक्षणात समाविष्ट असते.