आत्ममुग्धता
आत्ममुग्धता म्हणजे स्वतःबद्दलचे आकर्षण आणि स्वतःच्या शरीराबद्दलचे अतिमोह. सिग्मंड फ्रॉइड यांच्या सिद्धांतानुसार, आत्ममुग्धता हा व्यक्तिमत्त्वाच्या सामान्य विकासाचा एक भाग आहे. ‘प्राथमिक आत्ममुग्धता’ म्हटल्या जाणाऱ्या विकासाच्या पहिल्या टप्प्यात मूल स्वतःच्या गरजा पूर्ण करण्यावर आणि स्वतःवर लक्ष केंद्रित करते. मात्र, सामान्य विकासात या आकर्षणावर हळूहळू मात केली जाते आणि व्यक्ती इतरांवर प्रेम करण्यास व त्यांची काळजी घेण्यास सक्षम होते.
आत्ममुग्ध व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित विकृतींच्या बाबतीत, आत्ममुग्धता व्यक्तिमत्त्वाचा प्रमुख पैलू बनू शकते. तीव्र आत्ममुग्धता असलेल्या लोकांमध्ये प्रबळ स्वाभिमान, दर्प आणि इतरांबद्दल समानुभूती बाळगण्याची कमी क्षमता असू शकते. ते सतत इतरांचे लक्ष व मान्यता मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतात आणि आपल्याला विशेष वागणूक मिळावी अशी अपेक्षा ठेवू शकतात.
‘आत्ममुग्धता’ ही संज्ञा आधुनिक मानसशास्त्र आणि मानसोपचारशास्त्रात व्यक्तिमत्त्वाची काही विशिष्ट वैशिष्ट्ये व व्यक्तिमत्त्व विकार यांचे वर्णन करण्यासाठीही वापरली जाते. यांत आत्ममुग्ध व्यक्तिमत्त्व विकार (NPD) समाविष्ट आहे, ज्याची वैशिष्ट्ये म्हणजे तीव्र आत्ममुग्धता आणि समानुभूतीचा अभाव.