इव्हान पेत्रोविच पावलोव्ह
इव्हान पेत्रोविच पावलोव्ह. १८४९ ते १९३६ या काळात जीवन जगलेल्या या रशियन शास्त्रज्ञाने अभिसंधित प्रतिक्षेपांच्या क्षेत्रातील आपल्या अग्रगण्य संशोधनामुळे मानसशास्त्रावर अमिट ठसा उमटवला. पचनसंस्थेवरील कार्यासाठी त्यांना शरीरक्रियाशास्त्र किंवा वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले; मात्र त्यांचे मुख्य योगदान वर्तनात्मक अभिसंधानाच्या यंत्रणांशी संबंधित आहे.
अन्नाशी जोडलेल्या घंटीचा आवाज ऐकल्यावर कुत्र्याच्या तोंडाला लाळ सुटण्याचा पावलोव्ह यांचा प्रसिद्ध प्रयोग अभिजात अभिसंधानाच्या सिद्धांताचा पाया ठरला. या शोधाने वर्तनवादाचा पाया घातला आणि मानसशास्त्रातील अध्ययन व वर्तन यांच्या आकलनावर सखोल प्रभाव टाकला.
पर्यावरणातील उद्दीपके वर्तनावर कसा प्रभाव टाकू शकतात याविषयी मौल्यवान ज्ञान देणाऱ्या पावलोव्ह यांच्या संशोधनाने मानसशास्त्रातील आधुनिक दृष्टिकोनांच्या जडणघडणीत महत्त्वाची भूमिका बजावली.