प्रक्षेपण
प्रक्षेपण म्हणजे अनेक पैलू असलेली एक मानसशास्त्रीय यंत्रणा आहे:
-
संरक्षण यंत्रणा म्हणून प्रक्षेपण: प्रक्षेपणाचा हा पैलू म्हणजे व्यक्तीने स्वतःचे अस्वीकार्य किंवा नकोसे विचार, भावना, इच्छा किंवा व्यक्तिमत्त्व वैशिष्ट्ये अजाणतेपणे इतर व्यक्तींवर आरोपित करणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीला कोणाबद्दल आक्रमकता किंवा मत्सर वाटत असेल, पण त्या भावनांची जाणीव नसेल, तर ती व्यक्ती त्या भावना समोरच्या व्यक्तीवर प्रक्षेपित करू शकते आणि तिला आक्रमक किंवा मत्सरी समजू शकते.
-
स्वतःच्या दृष्टिकोनातून इतरांना समजून घेण्याचे साधन म्हणून प्रक्षेपण: प्रक्षेपणाच्या या पैलूचा अर्थ असा आहे की आपण स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्व वैशिष्ट्ये, गरजा आणि प्रेरणा यांच्या दृष्टिकोनातून इतर व्यक्तींचे वर्तन आणि त्यांच्या प्रेरणा समजतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीमध्ये स्पर्धात्मकता मोठ्या प्रमाणात असेल, तर ती व्यक्ती असे गृहीत धरू शकते की आजूबाजूचे सर्वजण तिच्याशी स्पर्धा करत आहेत, जरी त्यांच्या वास्तविक प्रेरणा तशा नसल्या तरीही.
-
मानसशास्त्रीय निदानाची पद्धत म्हणून प्रक्षेपण: मानसशास्त्रातील प्रक्षेपी पद्धती चाचणी दिलेल्या व्यक्तीच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अभ्यास करण्यासाठी प्रक्षेपणाच्या तत्त्वाचा वापर करतात. या पद्धतींमध्ये अस्पष्ट किंवा संदिग्ध उद्दीपके दिली जातात आणि चाचणी दिलेल्या व्यक्तीने त्यांचा सक्रियपणे अर्थ लावणे अपेक्षित असते. अशा पद्धतींमध्ये चित्रांवर आधारित कथा, शब्दांशी संबंधित साहचर्ये किंवा कथानकांची वर्णने यांचा समावेश असू शकतो. या कार्यांना दिलेल्या प्रतिसादांचे विश्लेषण करून चाचणी दिलेल्या व्यक्तीची व्यक्तिमत्त्व वैशिष्ट्ये, प्रेरणा आणि भावनिक अवस्था यांविषयी निष्कर्ष काढता येतात.