मनोविकृती
मनोविकृती म्हणजे वास्तव आणि कल्पना यांतील फरक ओळखण्याची क्षमता बिघडणे तसेच विचार आणि वर्तन यांतील एकूण सुसंगतीचा अभाव असणे, अशी वैशिष्ट्ये असलेला एक गंभीर मानसिक विकार आहे. मनोविकृती विविध प्रकारे प्रकट होऊ शकतात आणि त्यांची कारणे व चिकित्सीय लक्षणचित्र वेगवेगळे असू शकते. मनोविकृतींची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
-
वास्तवाशी संपर्क तुटणे: मनोविकृती असलेल्या व्यक्तींना विभ्रम (प्रत्यक्षात अस्तित्वात नसलेल्या गोष्टींचे आकलन), भ्रांती (वास्तविक वस्तूंचे विकृत आकलन) आणि विस्कळीत विचारप्रक्रिया (असंबद्ध, अर्थहीन विचार) अनुभवता येऊ शकतात.
-
विचारप्रक्रियेतील विकार: मनोविकृतीसोबत अनेकदा विचारांच्या तर्कशुद्धतेत बिघाड होतो. व्यक्ती असंबद्ध किंवा तुटकपणे बोलू शकतात अथवा त्यांना भ्रमात्मक दृढ समजुती असू शकतात.
-
भावनिक क्षेत्रातील बदल: मनोविकृतीमुळे भीती, चिंता, अत्यानंद किंवा उदासीनता यांसारखे तीव्र भावनिक अनुभव येऊ शकतात.
-
सामाजिक आणि व्यावसायिक कार्यक्षमता: मनोविकृतीसोबत अनेकदा वर्तन आणि सामाजिक संबंधांमध्ये लक्षणीय बिघाड होतो. व्यक्ती स्वतःची काळजी घेण्याची, इतरांशी संवाद साधण्याची आणि नेहमीच्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्याची क्षमता गमावू शकतात.
-
कारणे: मनोविकृतीची कारणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यांत आनुवंशिक घटक, ताण, अमली पदार्थ आणि मद्य, संसर्ग, आघात आणि इतर घटकांचा समावेश होतो.