स्व-जाणीव
स्व-जाणीव (इंग्रजी: Self-awareness) म्हणजे स्वतःचे विचार, भावना, आकांक्षा, स्वतःविषयीची धारणा आणि स्वतःचे वर्तन यांसह स्वतःचे वेगळेपण जाणण्याची क्षमता. ही अशी प्रक्रिया आहे ज्यात व्यक्ती स्वतंत्र भावना, प्रेरणा आणि वैशिष्ट्ये असलेली एकमेव व्यक्ती म्हणून स्वतःला ओळखते.
यात केवळ स्वतःच्या अंतर्गत अवस्थांची जाणीवच नव्हे, तर बाह्य जगाशी आणि समाजाशी संवाद साधताना स्वतःचे व्यक्तिमत्त्व कसे प्रकट होते याची जाणीवही समाविष्ट असते. यात स्वतःचे गुण आणि उणिवा, मूल्ये, श्रद्धा आणि महत्त्वाकांक्षा यांची जाणीव समाविष्ट असते.
व्यक्तिगत विकास आणि आत्मसिद्धीसाठी स्व-जाणिवेचा विकास मूलभूत आहे. त्यामुळे भावनांवर अधिक चांगले नियंत्रण ठेवता येते, विचारपूर्वक निर्णय घेण्यास, जीवनातील उद्दिष्टे ठरवण्यास आणि इतरांशी असलेले संबंध सुधारण्यास मदत होते.
मानसिक आरोग्यामध्येही स्व-जाणीव महत्त्वाची भूमिका बजावते. ती स्वतःला सखोलपणे समजून घेण्यास, अंतर्गत संघर्ष कमी करण्यास आणि जीवनातील समाधान वाढवण्यास मदत करते.