चाचणीची वैधता
चाचणीची वैधता (validity of a test) म्हणजे चाचणीने मोजणे अपेक्षित असलेला विशिष्ट पैलू किंवा गुणधर्म ती किती यशस्वीपणे मोजते आणि त्याचे मूल्यमापन करते, याचे परिमाण. दुसऱ्या शब्दांत, चाचणी ज्या गोष्टीचे मापन करण्यासाठी तयार केली आहे, तिचे मापन ती किती अचूक आणि योग्य प्रकारे करते, हे चाचणीची वैधता दर्शवते.
चाचणीचे निकाल ती मोजण्याचा प्रयत्न करत असलेल्या प्रत्यक्ष वैशिष्ट्यांशी किंवा गुणधर्मांशी किती सुसंगत आहेत, याचे मूल्यमापन चाचणीची वैधता करते. चाचणीची वैधता उच्च असल्यास, याचा अर्थ ती ज्या गोष्टीचे मापन करण्यासाठी तयार केली आहे, तिचेच ती प्रत्यक्षात मापन करते.
चाचणीच्या वैधतेचे अनेक प्रकार आहेत. त्यांमध्ये पुढील प्रकारांचा समावेश होतो:
-
आशय वैधता (content validity): चाचणीतील आशय संबंधित वैशिष्ट्य किती चांगल्या प्रकारे प्रतिबिंबित करतो, याचे मूल्यमापन करते. उदाहरणार्थ, आशय वैधता असलेल्या गणिताच्या चाचणीत गणितीय क्षमतेचे विविध पैलू प्रतिबिंबित करणारे प्रश्न असले पाहिजेत.
-
निकष वैधता (criterion validity): त्याच वैशिष्ट्याचे मापन करणाऱ्या इतर निकषांशी चाचणीचे निकाल किती संबंधित आहेत, याचे मूल्यमापन करते. या वैधतेचे दोन प्रकार करता येतात:
- भाकीत वैधता (predictive validity): चाचणीचे निकाल भविष्यातील वर्तन किंवा परिणामांचे किती अचूक भाकीत करू शकतात, याचे मूल्यमापन करते.
- समकालीन वैधता (concurrent validity): चाचणीचे निकाल सध्याच्या काळातील तत्सम निकषांशी किती संबंधित आहेत, याचे मूल्यमापन करते. उदाहरणार्थ, नवीन चाचणीच्या निकालांची आधीपासून प्रस्थापित असलेल्या प्रमाणित चाचण्यांच्या निकालांशी तुलना करणे.
-
संरचना वैधता (construct validity): चाचणीने मोजणे अपेक्षित असलेल्या अमूर्त संरचनेचे किंवा मानसशास्त्रीय संकल्पनेचे मापन ती किती अचूकपणे करते, याचे मूल्यमापन करते. उदाहरणार्थ, बहिर्मुखता किंवा चिंताग्रस्तता यांसारख्या अमूर्त मानसशास्त्रीय संकल्पनांचे मापन करू शकणाऱ्या व्यक्तिमत्त्व चाचण्यांसाठी संरचना वैधता महत्त्वाची असते.