जुळ्यांच्या अभ्यासाची पद्धत
जुळ्यांच्या अभ्यासाची पद्धत (इंग्रजी: twin studies) ही जुळ्या व्यक्तींमधील मानसशास्त्रीय आणि वर्तनात्मक वैशिष्ट्यांची तुलना करण्यावर आधारित आहे. यामध्ये विशेषतः एकांडज किंवा मोनोजायगॉटिक जुळे, ज्यांची १००% आनुवंशिक माहिती समान असते, आणि द्विअंडज जुळे, ज्यांची सुमारे ५०% आनुवंशिक माहिती समान असते, यांची तुलना करून या वैशिष्ट्यांवरील आनुवंशिक आणि पर्यावरणीय घटकांच्या प्रभावाचे प्रमाण ठरवले जाते.
जुळ्या जोड्यांची तुलना करून संशोधक त्यांच्या मानसशास्त्रीय वैशिष्ट्यांमध्ये किती साम्य आणि किती फरक आहे याचे मूल्यमापन करू शकतात. एखाद्या वैशिष्ट्याच्या बाबतीत द्विअंडज जुळ्यांपेक्षा एकांडज जुळ्यांमध्ये अधिक साम्य असल्यास, त्या वैशिष्ट्याच्या जडणघडणीत आनुवंशिक घटक असल्याचे ते सूचित करू शकते. वेगवेगळ्या वातावरणात वाढलेल्या जुळ्यांमध्ये, एकत्र वाढलेल्या जुळ्यांच्या तुलनेत, परस्पर अधिक साम्य असल्यास ते पर्यावरणाच्या प्रभावाचे सूचक असू शकते.
जुळ्यांचे अभ्यास बुद्धिमत्ता, व्यक्तिमत्त्वाची वैशिष्ट्ये, आजारांकडे असलेली प्रवृत्ती आणि इतर विविध मानसशास्त्रीय व वर्तनात्मक वैशिष्ट्यांवर आनुवंशिक आणि पर्यावरणीय घटकांचा तुलनात्मक प्रभाव किती आहे, याचे मूल्यमापन करण्यास शास्त्रज्ञांना मदत करतात. आनुवंशिकता आणि पर्यावरण यांचा परस्परसंवाद कसा होतो आणि ते व्यक्तीचे व्यक्तिमत्त्व व क्षमता यांच्या जडणघडणीवर कसा प्रभाव टाकतात, हे अधिक सखोलपणे समजून घेण्यास ही पद्धत मदत करते.