व्यक्तीचा जीवनदृष्टिकोन
व्यक्तीचा जीवनदृष्टिकोन म्हणजे तिच्या सभोवतालच्या जगाविषयीचा दृष्टिकोन, आत्ममूल्यांकन आणि या जगातील स्वतःच्या स्थानाची समज ठरवणाऱ्या श्रद्धा, दृष्टिकोन, कल्पना आणि मूल्ये यांचा जटिल व वैशिष्ट्यपूर्ण संच. व्यक्तीच्या जीवनदृष्टिकोनातील महत्त्वाचे पैलू पुढीलप्रमाणे आहेत:
-
श्रद्धा: जीवनदृष्टिकोनामध्ये जगाची रचना कशी आहे आणि ते कशा प्रकारे कार्य करते याविषयीच्या श्रद्धा व धारणांची एक व्यवस्था समाविष्ट असते. या श्रद्धा जीवनातील विविध पैलूंशी संबंधित असू शकतात; त्यांत धार्मिक शिकवणींवरील श्रद्धा, राजकीय विचारप्रणाली, नैतिक मूल्ये इत्यादींचा समावेश होतो.
-
मूल्ये: व्यक्तीच्या जीवनात काय महत्त्वाचे आणि मूल्यवान मानले जाते हे ठरवणाऱ्या मूल्यांशीही जीवनदृष्टिकोन संबंधित असतो. या मूल्यांमध्ये स्वातंत्र्य, न्याय, कुटुंब, कारकीर्द, आरोग्य आणि इतर अनेक गोष्टींचा समावेश असू शकतो.
-
जीवनाचा अर्थ: जीवनदृष्टिकोन अनेकदा जीवनाचा अर्थ शोधण्याशी संबंधित असतो. व्यक्ती जगातील स्वतःचे स्थान शोधण्याचा, स्वतःचे ध्येय निश्चित करण्याचा किंवा स्वतःच्या कृतींमध्ये अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न करू शकते.
-
नातेसंबंध: जीवनदृष्टिकोनाचा व्यक्तीच्या इतर लोकांशी असलेल्या नातेसंबंधांवरही प्रभाव पडतो. व्यक्ती सभोवतालच्या लोकांशी कसा संवाद साधते आणि तिच्यासाठी कोणते नातेसंबंध व संबंध महत्त्वाचे आहेत, हे तो ठरवतो.
-
आत्मभान: जीवनदृष्टिकोनाचा व्यक्तीच्या आत्मभानावरही, म्हणजेच स्वतःविषयीच्या तिच्या धारणेवर, प्रभाव पडतो. जगाच्या संदर्भात व्यक्ती स्वतःकडे कसे पाहते आणि स्वतःचे गुण व क्षमता यांचे मूल्यमापन कसे करते, हे तो ठरवतो.
जीवनदृष्टिकोन स्थिर नसतो आणि शिक्षण, अनुभव तसेच संस्कृती व धर्माचा प्रभाव अशा विविध घटकांमुळे व्यक्तीच्या आयुष्यभरात बदलू शकतो.