ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਾਣਨਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੇਵਨ ਦਾ IQ ਟੈਸਟ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਰੇਵਨ ਦੇ IQ ਟੈਸਟ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰੇਵਨ ਦੀ IQ ਟੈਸਟ ਵਿਧੀ 1936 ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਰੇਵਨ ਨੇ ਲਾਇਨਲ ਪੈਨਰੋਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪੈਮਾਨੇ (Raven’s Progressive Matrices) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਸਾਧਨ IQ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 14 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਮਾਪਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਅਮੂਰਤ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਹਨ।
ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
- “ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ” (1938);
- “ਰੰਗੀਨ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ” (1947);
- “ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ” (1941)।
ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਜੌਨ ਰੇਵਨ: ਵਿਧੀ ਦੇ ਰਚੇਤਾ
ਜੌਨ ਰੇਵਨ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਨਰੋਜ਼ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸਧਾਰਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਰੇਵਨ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸਟੈਨਫ਼ੋਰਡ-ਬਿਨੇ (Stanford-Binet) ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੇਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟੈਸਟ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ। ਇਸੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਨਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਜੌਨ ਰੇਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਰੇਵਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਰੇਵਨ ਦੇ IQ ਟੈਸਟ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਵਾਲੇ 14 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 48 ਸਵਾਲ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੂਲ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ 60 ਸਵਾਲ ਸਨ। ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਵਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਮ ਹਿੱਸਾ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤੇ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੂਲ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਸੀ।
ਟੈਸਟ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦਿਓ। ਦਿੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਵਾਲ ਵੱਲ ਵਧੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਗ਼ਲਤ ਜਵਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਣਗੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਸਹੀ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਚੁਣ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਢੁਕਵੀਂ ਤਸਵੀਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਗ਼ਲਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਜ਼ਮਾਓ।
ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ
ਰੇਵਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਅੱਜ ਹੀ ਟੈਸਟ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ
ਸਾਡੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰੇਵਨ ਦੇ IQ ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਾਣਨ, ਸਗੋਂ ਨਤੀਜੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ 14 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ 7 ਤੋਂ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਟੈਸਟ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
