ਇੱਛਾ
ਇੱਛਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “desire”) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਚਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਲੋੜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
-
ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਇੱਛਾ: ਇੱਛਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭੁੱਖ) ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜਾਂ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਲੋੜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
-
ਚੇਤੰਨ ਖਿੱਚ ਵਜੋਂ ਇੱਛਾ: ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਖਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਾ ਆਮ ਖਿੱਚ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਟੀਚਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਆਨੰਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-
ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ: ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
-
ਚੇਤੰਨਤਾ: ਚੇਤੰਨਤਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ: ਇੱਛਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ, ਮੁੱਲ, ਨਿੱਜੀ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
-
ਕੁੰਠਾ: ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੁੰਠਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।