ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿੰਡਰੋਮ
ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਸਿੰਡਰੋਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਨੁਕੂਲਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਤੀਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੰਸ ਸੈਲੀ (Hans Selye) ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਣਾਅ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬੋਝ, ਲਾਗਾਂ, ਸੱਟਾਂ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
-
ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੜਾਅ (ਉਤੇਜਨਾ): ਸਰੀਰ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਲੜਨ ਜਾਂ ਭੱਜਣ” ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਐਡ੍ਰੀਨਲਿਨ ਅਤੇ ਨੋਰਐਡ੍ਰੀਨਲਿਨ ਵਰਗੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
-
ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਪੜਾਅ: ਜੇ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਪੜਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
-
ਸਰੋਤ ਮੁੱਕਣ ਦਾ ਪੜਾਅ: ਜੇ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਅਨੁਕੂਲਨ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਰੋਤ ਮੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਕੂਲਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।