ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: analytical psychology) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਰਲ ਯੁੰਗ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਚੇਤਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਕਾਸ, ਸਵੈ-ਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਰੂਪ, ਸਮੂਹਿਕ ਅਚੇਤਨ, ਵਿਅਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੁੰਗ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।