ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਆਰੋਪਣ
ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਆਰੋਪਣ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: causal attribution) ਕਿਸੇ ਵਿਹਾਰ, ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਆਰੋਪਣ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਕ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ।
ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਆਰੋਪਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
-
ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨ: ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੁਣਾਂ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਜਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਵਰਗੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-
ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ: ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵਿਹਾਰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਸੰਯੋਗ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰਗੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਵਾਜਾਈ ਜਾਮ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ’ਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਾਰਨ: ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਆਰੋਪਣ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਤਿਆਰੀ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨ) ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਵਾਲਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਘਬਰਾਹਟ (ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।