ਵਿਹਾਰਵਾਦ
ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਯੋਗ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਸੀਕੀ ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ। ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ, ਜੌਨ ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਬੀ. ਐੱਫ. ਸਕਿਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਵਾਦ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪਹੁੰਚਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਵਾਦੀ, ਬੋਧਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤੰਤੂ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।