ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ
ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜੇ. ਗਿਲਫ਼ੋਰਡ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸੀਆਂ: ਅਭਿਸਾਰੀ ਸੋਚ (ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ) ਅਤੇ ਅਪਸਾਰੀ ਸੋਚ (ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਤਰਕ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।
ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨਗੇ। ਪਰ ਢੁਕਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।