ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ
ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ, ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਰਾਧ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਵਿਚਲਨ।
ਕਈ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਿਉਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਸਮਾਜਿਕ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਣਾਅ, ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕ ਵਿਚਲਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਨੋਮੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਆਰ. ਮਰਟਨ): ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਟੀਚੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕਲੰਕੀਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਗਏ ਠੱਪੇ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਲਨ, ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਵਿਚਲਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।