ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇਪਣ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸਤਿਤਵਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਆਮ ਨਿਯਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਖ਼ੁਦ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
-
ਸਮੇਂ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-
ਆਜ਼ਾਦੀ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਸੰਚਾਰ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇਪਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾਪਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-
ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਦੌਰਾਨ, ਕਲਾਇੰਟ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਤਿਤਵਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।