ਰੁਝਾਨ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ (disposition) ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜਾਂ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਸਿਤ ਰੁਝਾਨ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
-
ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ: ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵੱਲ ਵਿਕਸਿਤ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
-
ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ: ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
-
ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ: ਵਿਕਸਿਤ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
-
ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੁਝਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
-
ਜੀਵਨ-ਸੱਦਾ: ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਨ ਲਈ “ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ” ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਸੱਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਝਾਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।