ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ, ਸੰਭਾਲਣ, ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
-
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ (ਐਮਨੀਜ਼ੀਆ): ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
- ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ: ਵਿਗਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ: ਵਿਗਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ।
- ਪਿਛਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਰੂਪ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ।
- ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ: ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਸਥਿਰ ਯਾਦਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ: ਟਿਕਾਊ ਯਾਦਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ।
- ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਹਾਨੀ: ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (ਹਾਈਪੋਮਨੀਜ਼ੀਆ): ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਭਰਮ (ਪੈਰਾਮਨੀਜ਼ੀਆ): ਇਹ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਰਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
- ਝੂਠੀ ਯਾਦ: ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀ ਗ਼ਲਤ ਯਾਦ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕ੍ਰਿਪਟੋਮਨੀਜ਼ੀਆ: ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਗ਼ਲਤ ਪਛਾਣ: ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰੀ ਹੈ।
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਗਨੋਜ਼ੀਆ ਸਿੰਡਰੋਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ:
- ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ (ਪ੍ਰੋਸੋਪੈਗਨੋਜ਼ੀਆ): ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ।
- ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ: ਅੱਖਰਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ।
- ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ: ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ।
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕਣਾ, ਜੋ ਐਗਨੋਜ਼ੀਆ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।