ਅਣਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ
ਅਣਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ (unconditioned reflex, UCR) ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਉਤੇਜਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਜਨਮਜਾਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਣਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
-
ਗੋਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ: ਗੋਡੇ ਦੀ ਚੱਪਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਡਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਜਾਂਚਣ ਵਾਲੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਲੱਤ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ: ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਬਾਂਹ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਦੋ-ਸਿਰੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੇ ਕੰਡਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਜਾਂਚਣ ਵਾਲੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁੰਗੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਕੂਹਣੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਪੁਤਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ: ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਣ ਨਾਲ ਪੁਤਲੀਆਂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟ ਸਕੇ।
-
ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਹਵਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਡਕਾਰ ਆਉਣਾ: ਜਦੋਂ ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਹਵਾ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਡਕਾਰ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਖੰਘ ਆਉਣਾ: ਜੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਣ ਜਾਂ ਜਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਘ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅਣਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਤਿਵਰਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।