Wasiwasi
Wasiwasi (anxiety) ni hali ya kihisia inayotambulika kwa hisia za kutokuwa na utulivu na kuhangaika zinazohusiana na kutarajia matukio mabaya au vitisho. Hali hii ya kihisia inaweza kutokea kama mwitikio kwa hatari halisi au zinazodhaniwa, na pia bila sababu za nje zinazoonekana. Ni muhimu kutofautisha wasiwasi na hofu: hofu huhusishwa na kitu au tukio mahususi, ilhali wasiwasi hauna uhakika zaidi na unaweza kuhusishwa na vipengele mbalimbali vya maisha.
Hivi ni baadhi ya vipengele muhimu vya wasiwasi:
-
Kutokuwa na uhakika: Mara nyingi wasiwasi huhusishwa na kutokuwa na uhakika na kutarajia jambo baya au la kutisha, lakini chanzo cha tishio kinaweza kutokuwa wazi.
-
Miitikio ya kifiziolojia: Wasiwasi unaweza kuambatana na dalili za kifiziolojia kama vile moyo kwenda mbio, kutokwa na jasho, kutetemeka, shinikizo la damu kuongezeka na dalili nyingine.
-
Dalili za kisaikolojia: Wasiwasi unaweza kusababisha hisia za kuhangaika, mvutano, woga na kuwa na mawazo mengi. Watu wenye wasiwasi wanaweza kuwa na mawazo ya kudumu kuhusu hatari na kuhangaikia siku zijazo.
-
Uwezo wa kukabiliana: Katika baadhi ya hali, wasiwasi unaweza kusaidia kukabiliana na mazingira kwa kuutayarisha mwili kwa hatari inayoweza kutokea. Hata hivyo, kiwango cha wasiwasi kikiwa cha juu sana au cha kudumu, kinaweza kuwa tatizo.
-
Magonjwa ya wasiwasi: Ikiwa wasiwasi ni mkali, wa muda mrefu na unaathiri maisha ya kawaida, ugonjwa wa wasiwasi unaweza kutambuliwa. Magonjwa haya yanaweza kujumuisha ugonjwa wa wasiwasi wa jumla, ugonjwa wa wasiwasi wa kijamii na mengine.
-
Matibabu: Wasiwasi unaweza kutibiwa kwa njia mbalimbali, zikiwemo tiba ya kisaikolojia, dawa na mbinu za kutuliza mwili na akili. Ufanisi wa matibabu hutegemea sifa binafsi za mgonjwa na hali ya wasiwasi wake.