Matatizo ya kumbukumbu
Matatizo ya kumbukumbu ni kupungua au kupotea kwa uwezo wa kukariri, kuhifadhi, kutambua na kukumbuka taarifa. Kuna aina kadhaa za matatizo ya kumbukumbu:
-
Kupoteza kumbukumbu (amnesia) ni hali ya kutokuwa na kumbukumbu. Kulingana na sifa zake, hali hii ina aina zifuatazo:
- Kupoteza kumbukumbu za kabla ya tatizo kuanza (retrograde amnesia): kupoteza kumbukumbu za matukio yaliyotokea kabla ya tatizo kuanza.
- Kushindwa kuunda kumbukumbu mpya (anterograde amnesia): kutoweza kuunda kumbukumbu mpya baada ya tatizo kuanza.
- Kupoteza kumbukumbu za zamani na kushindwa kuunda mpya (anteroretrograde amnesia): hali inayochanganya kupoteza kumbukumbu za matukio ya zamani na kutoweza kuunda kumbukumbu mpya.
- Kupoteza kumbukumbu baada ya muda kupita (delayed amnesia): kumbukumbu hupotea baada ya muda kupita tangu matukio yalipotokea.
- Kushindwa kuhifadhi kumbukumbu za kudumu (fixation amnesia): kutoweza kuunda kumbukumbu zinazodumu.
- Kupoteza kumbukumbu kunakozidi kuongezeka (progressive amnesia): uwezo wa kukumbuka huzidi kudhoofika kadiri muda unavyopita.
-
Kudhoofika kwa kumbukumbu (hypomnesia) ni kupungua kwa uwezo wa kukumbuka. Hali hii inaweza kusababishwa na magonjwa mbalimbali au kuwepo tangu kuzaliwa.
-
Upotovu wa kumbukumbu (paramnesias) ni aina za udanganyifu wa kumbukumbu, zikiwemo zifuatazo:
- Kumbukumbu isiyo ya kweli (false memory): kumbukumbu isiyo ya kweli ya matukio au taarifa inayoaminika kuwa ya kweli.
- Kutotambua taarifa iliyojulikana awali (cryptomnesia): hali ambapo taarifa inaonekana kupokewa kwa mara ya kwanza, lakini kwa kweli ilikuwa inajulikana hapo awali.
- Utambuzi usio sahihi (false recognition): hisia isiyo sahihi kwamba kitu fulani kimewahi kuonekana au tukio fulani limewahi kutokea.
Matatizo ya kumbukumbu yanaweza kujitokeza si tu kwa kupoteza kumbukumbu, bali pia kwa kutoweza kutambua vitu vinavyofahamika, hali inayoweza kuhusishwa na mkusanyiko wa dalili za kushindwa kutambua vitu (agnosia). Kwa mfano:
- Kushindwa kutambua nyuso (prosopagnosia): kutoweza kutambua nyuso.
- Kushindwa kutambua herufi (letter agnosia): kutoweza kutambua herufi au maneno.
- Kushindwa kutambua vidole (finger agnosia): kutoweza kutambua vidole.
Matatizo ya kumbukumbu yanaweza pia kujitokeza katika michakato ya utambuzi kupitia hisi, kama vile kutotambua vitu vinavyofahamika, hali ambayo ni sehemu ya mkusanyiko wa dalili za kushindwa kutambua vitu.