Uhalali wa kipimo
Uhalali wa kipimo (validity of a test) ni kiwango ambacho kipimo hufanikiwa kupima na kutathmini kipengele au sifa mahususi inayokusudiwa kupimwa. Kwa maneno mengine, uhalali wa kipimo hujibu swali la jinsi kipimo kinavyopima kwa usahihi na ufaafu kile kinachokusudiwa kupimwa.
Uhalali wa kipimo hutathmini kiwango ambacho matokeo ya kipimo yanalingana na sifa halisi ambazo kinajaribu kupima. Ikiwa kipimo kina uhalali wa kiwango cha juu, hii humaanisha kwamba kwa kweli kinapima kile kinachokusudiwa kupimwa.
Kuna aina kadhaa za uhalali wa vipimo, zikiwemo:
-
Uhalali wa maudhui (content validity): Hutathmini kiwango ambacho maudhui ya kipimo yanaakisi sifa inayochunguzwa. Kwa mfano, kipimo cha hisabati chenye uhalali wa maudhui kinapaswa kujumuisha maswali yanayoakisi vipengele mbalimbali vya umahiri wa hisabati.
-
Uhalali unaotegemea kigezo (criterion validity): Hutathmini kiwango ambacho matokeo ya kipimo yanahusiana na vigezo vingine vinavyopima sifa hiyo hiyo. Uhalali huu unaweza kugawanywa katika aina mbili:
- Uhalali wa utabiri (predictive validity): Hutathmini kiwango ambacho matokeo ya kipimo yanaweza kutabiri tabia au matokeo ya baadaye.
- Uhalali wa wakati mmoja (concurrent validity): Hutathmini kiwango ambacho matokeo ya kipimo yanahusiana na vigezo vinavyofanana vinavyopimwa wakati huohuo. Kwa mfano, kulinganisha matokeo ya kipimo kipya na matokeo ya vipimo sanifu vilivyokubalika tayari.
-
Uhalali wa dhana (construct validity): Hutathmini kiwango ambacho kipimo kinapima dhana dhahania au dhana ya kisaikolojia inayokusudiwa kupimwa. Kwa mfano, uhalali wa dhana ni muhimu kwa vipimo vya haiba ambavyo vinaweza kupima dhana dhahania za kisaikolojia, kama vile uchangamfu au wasiwasi.