kwenye kamusi

Vipimo vya haiba kwa kutafsiri vichocheo visivyo wazi (projective tests)

Vipimo vya haiba kwa kutafsiri vichocheo visivyo wazi (projective tests) ni mojawapo ya mbinu za kutathmini haiba zinazotumika katika saikolojia na tiba ya magonjwa ya akili. Wazo kuu la vipimo hivi ni kumpa mtu anayefanyiwa tathmini hali zisizo wazi na zinazoweza kueleweka kwa namna mbalimbali ili azitolee majibu. Hii huwawezesha wanasaikolojia kuchunguza misukumo yake iliyofichika, hisia, sifa za haiba na migongano ya ndani. Jambo muhimu kuhusu vipimo hivi ni kwamba majibu yake yanaweza kutafsiriwa kwa namna mbalimbali na hayawezi kuainishwa kuwa sahihi au si sahihi.

Baadhi ya vipimo hivi vinavyojulikana zaidi ni:

  1. Kipimo cha Rorschach (Rorschach test), au kipimo cha madoa ya wino: Katika kipimo hiki, mtu anayefanyiwa tathmini huombwa kutazama madoa ya wino yasiyo na umbo maalumu na kueleza yanamkumbusha nini. Majibu yanaweza kufichua vipengele vya haiba, ikiwemo hali ya kihisia, namna anavyouona ulimwengu unaomzunguka na migongano ya ndani.

  2. Kipimo cha kutafsiri picha kwa kusimulia hadithi (Thematic Apperception Test, TAT): Katika kipimo hiki, mtu anayefanyiwa tathmini huonyeshwa mfululizo wa picha zinazoonyesha hali zisizo wazi na huombwa kusimulia hadithi anazoziona katika kila picha. Kwa kuchambua maudhui na namna hisia zinavyoelezwa katika hadithi hizo, wanasaikolojia wanaweza kufikia hitimisho kuhusu haiba ya mtu anayefanyiwa tathmini.

  3. Kipimo cha Rosenzweig (Rosenzweig test): Mtu anayefanyiwa tathmini huonyeshwa michoro yenye hali zinazozuia kutimiza malengo au matakwa na kusababisha kukata tamaa au kukereka, kisha huandika jibu la mmoja wa wahusika. Majibu huonyesha aina ya mwitikio kwa hali hizo na mwitikio huo unaelekezwa kwa nani au nini.

  4. Kipimo cha Machover (Machover test): Katika kipimo hiki, mtu anayefanyiwa tathmini huombwa kuchora mtu, kisha mtu wa jinsia nyingine, na kujibu maswali kuhusu mchoro. Kipimo hiki kinaweza kufichua vipengele vya kujithamini, migongano ya ndani na muundo wa haiba.

Vipimo vya haiba kwa kutafsiri vichocheo visivyo wazi hutumiwa na wanasaikolojia na madaktari wa magonjwa ya akili ili kuelewa kwa kina zaidi haiba, motisha na vipengele vya kihisia vya mtu. Hata hivyo, vipimo hivi pia hukosolewa kwa sababu tafsiri ya majibu inaweza kutegemea mtazamo binafsi wa anayetafsiri, na si wakati wote kuna viwango vilivyo wazi vya kuchambua matokeo.