நடத்தையியல்
நடத்தையியல் (Behaviorism) என்பது மனிதர்கள் மற்றும் விலங்குகளின் வெளிப்படையாகக் கவனிக்கக்கூடிய நடத்தையை ஆய்வு செய்வதில் கவனம் செலுத்தும் ஓர் உளவியல் அணுகுமுறை ஆகும். எண்ணங்கள், உணர்வுகள், உள்ளார்ந்த அனுபவங்கள் போன்ற உள் செயல்முறைகளையும் மனநிலைகளையும் இது தனது பகுப்பாய்வில் சேர்ப்பதில்லை. உள்ளார்ந்த மனநிலைகள் குறித்த கருத்துகளைச் சார்ந்திருக்காமல், புறவயமான முறைகளையும் அறிவியல் அணுகுமுறையையும் பயன்படுத்தி நடத்தையை ஆய்வு செய்ய முடியும் என்பதே நடத்தையியலின் அடிப்படைக் கருத்தாகும்.
மரபுவழி நடத்தையியல் 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் உளவியலில் தோன்றி, பல பத்தாண்டுகளாக மிகுந்த செல்வாக்குடன் விளங்கியது. ஜான் வாட்சன் மற்றும் பி.எஃப். ஸ்கின்னர் ஆகியோர் நடத்தையியலின் புகழ்பெற்ற முன்னோடிகள் ஆவர். உடலியலாளர் இவான் பாவ்லோவின் நிபந்தனை அனிச்சைச் செயல்கள் (conditioned reflexes) பற்றிய கோட்பாடு இதன் இயற்கை அறிவியல் அடித்தளமாக அமைந்தது. இந்த அறிவியலாளர்கள் கற்றல் மற்றும் நிபந்தனை அனிச்சைச் செயல்கள் பற்றிய கோட்பாடுகளை உருவாக்கினர்.
எனினும், அடுத்தடுத்த பத்தாண்டுகளில் நடத்தையியல் விமர்சனங்களை எதிர்கொண்டது என்பதைக் குறிப்பிட வேண்டும். உள்ளார்ந்த மனச் செயல்முறைகளின் முக்கியத்துவத்தை ஏற்றுக்கொள்ளும் பிற உளவியல் அணுகுமுறைகளும் அதனுடன் இணைந்தன. எனவே, நவீன உளவியலில் நடத்தையியல் ஆய்வு முறைகளுடன் அறிவாற்றல் சார்ந்த (cognitive) மற்றும் நரம்பியல் உளவியல் சார்ந்த (neuropsychological) ஆய்வு முறைகளும் இடம்பெறுகின்றன. இவை மனித நடத்தை மற்றும் மனச் செயல்முறைகளை மேலும் முழுமையாகப் புரிந்துகொள்ள உதவுகின்றன.