பகுத்தறிவு (ஆங்கிலம்: reason) என்பது உற்றுநோக்கல் மற்றும் மனக்காட்சியமைப்பு வழியாகப் பெறப்பட்ட தகவல்களை ஆராய்ந்து செயலாக்குவதன் மூலம் பொருள்கள் மற்றும் நிகழ்வுகளின் சாரத்தைப் புரிந்துகொண்டு வெளிப்படுத்த உதவும் ஒரு சிந்தனை வடிவமாகும். உலகில் உள்ள விதிகளையும் தொடர்புகளையும் ஆராய்ந்து, அவற்றை அருவக் கருத்துகளாக முன்வைக்கும் சிந்தனைத் திறனைப் பகுத்தறிவு குறிக்கிறது.

பகுத்தறிவு தற்சிந்தனைச் செயல்பாட்டில் வெளிப்படுகிறது; இது ஒருவர் தனது செயல்பாடுகளையும் அனுபவத்தையும் ஆராய்ந்து மதிப்பிடும் திறனைக் குறிக்கிறது. தனது சொந்தச் சிந்தனையின் இயல்பைப் பற்றி சிந்திக்கும் திறனும் இதில் அடங்கும்.

பகுத்தறிவு என்பது மனிதப் பண்பாடு மற்றும் நுண்ணறிவின் முக்கியமான பண்பாகும். உலகில் உள்ள பொருள்களுக்கு இடையிலான உறவுகளையும் தொடர்புகளையும் ஆராய்வதன் மூலம் கோட்பாட்டு அறிவை உருவாக்க இது ஒருவருக்கு உதவுகிறது. பகுத்தறிவின் மூலம் குறிப்பிட்ட தரவுகள் அருவமாக்கப்பட்டுப் பொதுமைப்படுத்தப்படுகின்றன; இதனால் பொருள்கள் மற்றும் நிகழ்வுகளின் சாரத்தைப் புரிந்துகொள்ள முடிகிறது.

ஒரு பொருள் அல்லது நிகழ்வை மேலும் ஆழமாகப் புரிந்துகொள்வதற்கு தேவைப்பட்டால், புலனுணர்வு மற்றும் மனக்காட்சியமைப்பின் புதிய படிமங்களை உருவாக்கப் பகுத்தறிவு உதவுகிறது. கோட்பாட்டு அறிவை உருவாக்குவதிலும் குறிப்பிட்ட புலன்சார் தரவுகளிலிருந்து அருவமாக்குவதிலும் பகுத்தறிவு முக்கியப் பங்கு வகிக்கிறது; இதனால் ஒருவர் தன்னைச் சுற்றியுள்ள உலகை மேலும் ஆழமாகவும் விரிவாகவும் புரிந்துகொள்ள முடிகிறது.