Sapma davranışı
Sapma davranışı, genel kabul gören ahlaki ve hukuki normları ihlal eden ve kişinin toplumdan dışlanmasına, cezalandırılmasına veya tıbbi müdahaleye maruz kalmasına yol açabilen çok sayıda farklı eylemi kapsar. Bu kavram; suç, alkol ve madde bağımlılığı, intihar, fuhuş ve cinsel sapmalar gibi farklı kabul edilemez davranış türlerini kapsar.
İnsanların neden sapma davranışına yöneldiğini açıklamaya çalışan çeşitli kuramlar vardır:
Toplumsal düzensizlik kuramı: Bu kurama göre sapma davranışı, toplumun yapısı bozulduğunda ve olağan denetim mekanizmaları zayıfladığında ortaya çıkar. Stres, çatışmalar ve toplumsal değişimler gibi etkenler sapmanın ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Anomi kuramı (R. Merton): Bu kuram, insanların ortak hedefleri olduğu ancak bu hedeflere ulaşmak için kullanabilecekleri araçların sınırlı kaldığı durumlarda sapma davranışı olasılığının arttığını ileri sürer. İnsanlar bu koşullarda hedeflerine ulaşmak için sapma davranışı da dâhil olmak üzere alternatif yollar arayabilir.
Etiketleme kuramı: Bu kurama göre toplumun olumsuz tutumu ve sapma davranışı gösteren kişilere yapıştırılan etiketler, sapma davranışını teşvik edebilir. Sapma bazen toplumun sapma davranışına verdiği tepkinin bir sonucu hâline gelir ve bu durum sorunu derinleştirebilir.
Sapma davranışının incelenmesi; bu davranışı gösteren kişilerin bireysel özelliklerinin, ruh sağlığı durumlarının, sosyalleşme ve denetim süreçlerinin analizini ve bu kişilere yönelik psikoterapi ve davranış düzeltme yöntemlerinin geliştirilmesini de kapsar.