Deney geçerliği
Deney geçerliği (validity of an experiment), bir deneyin ne ölçüde sağlam ve doğru biçimde yürütüldüğünü ve deney sonuçlarına dayanılarak ulaşılan çıkarımların ne ölçüde gerekçelendirildiğini değerlendiren bir ölçüdür.
Deneysel psikolojide deney geçerliğinin birkaç türü ayırt edilir:
-
İç geçerlik (internal validity): Bu geçerlik türü, deney sonuçlarının başka etkenlere değil, gerçekten bağımsız değişkenin etkisine ne ölçüde bağlanabileceğini değerlendirir. İç geçerlik, deneyde dış değişkenlerin etkisinin kontrol edilmesini ve incelenen etkinin yalıtılmasını gerektirir.
-
Dış geçerlik (external validity): Bu geçerlik türü, deney sonuçlarının daha geniş bir evrene veya başka bağlamlara ne ölçüde genellenebileceğini değerlendirir. Dış geçerlik, deney sonuçlarının gerçek yaşam durumlarını veya koşullarını ne ölçüde yansıttığını belirler.
-
İşlemsel geçerlik (operational validity): Bu boyut, deneyde kullanılan değişkenlerin ne ölçüde etkili biçimde tanımlandığını ve ölçüldüğünü değerlendirir. İşlemsel geçerlik, ölçüm yöntemlerinin doğru seçilmesi ve kavramların işlemselleştirilmesiyle ilişkilidir.
-
Yapı geçerliği (construct validity): Bu geçerlik türü, deneysel değişkenlerin ve prosedürlerin araştırmacının incelemeye çalıştığı belirli bir psikolojik yapıyı veya kavramı ne ölçüde doğru ve uygun biçimde temsil edip ölçtüğünü değerlendirir.
Deney geçerliğinin düzeyi, araştırmacının deneyi ne kadar dikkatli tasarlayıp yürüttüğüne ve olası yanlılıklar ile dış etkenlerin ne kadar iyi kontrol edildiğine bağlıdır.