Alışkanlık
Alışkanlık (habit), kişinin bilinçli katılımı veya önemli ölçüde çabası olmadan gerçekleştirdiği otomatikleşmiş bir davranıştır. Alışkanlıklar, belirli koşullarda aynı davranışın tekrar tekrar gerçekleştirilmesi sonucunda gelişir. Günlük egzersiz yapmak veya diş fırçalamak gibi yararlı olabilecekleri gibi sigara içmek veya sağlıksız besinler tüketmek gibi zararlı da olabilirler.
Alışkanlıkların temel özellikleri:
-
Otomatikleşme: Alışkanlıklar neredeyse bilinçsizce ve önemli bir çaba harcamadan gerçekleştirilir. Rutinlerin ve günlük yaşamın bir parçası hâline gelirler.
-
İhtiyaç: Alışkanlıklar genellikle belirli bir davranışı gerçekleştirme ihtiyacından doğar. Örneğin, dişlerin temiz olması ihtiyacı günlük diş fırçalama alışkanlığını oluşturabilir.
-
Olumlu veya olumsuz pekiştirme: Alışkanlıklar olumlu veya olumsuz sonuçlarla pekişebilir. Bir alışkanlığın gerçekleştirilmesi doyum sağlıyorsa alışkanlık güçlenebilir. Alışkanlığa olumsuz sonuçlar eşlik ediyorsa bu durum da alışkanlığı güçlendirebilir (örneğin, stres nedeniyle aşırı yeme).
-
Zaman ve yer: Alışkanlıklar genellikle belirli bir zaman ve yerle ilişkilidir. Örneğin, sabah egzersizi işe veya okula gitmeden önceki sabah saatleriyle ilişkili bir alışkanlığa dönüşür.
-
Karmaşıklık: Alışkanlıklar basit (örneğin, diş fırçalama) veya karmaşık (örneğin, her gün egzersiz yapma) olabilir.