Mizaç
Mizaç, kişiliğin davranışları, tepkileri ve uyum sağlama becerisini etkileyen bireysel özelliklerini yansıtan bir kavramdır. Tarihsel olarak bu kavram, toprak, su, hava ve ateş olmak üzere dört temel elementi farklı kişilik özellikleriyle ilişkilendiren humoral kuram temelinde Hipokrat tarafından geliştirilmiştir.
Humoral kurama göre dört temel mizaç bu elementlerle ilişkilidir:
-
Kolerik mizaç, ateş elementiyle ilişkilendirilmiş; canlı, tutkulu ve enerjik olarak tanımlanmıştır. Kolerik mizaca sahip kişilerin daha hırslı ve çabuk öfkelenen kişiler olduğu düşünülmüştür.
-
Sangvinik mizaç, hava elementiyle ilişkilendirilmiş; neşeli, sosyal ve iyimser olarak tanımlanmıştır. Sangvinik mizaca sahip kişilerin sosyal becerilerinin yüksek olduğu düşünülmüştür.
-
Melankolik mizaç, toprak elementiyle ilişkilendirilmiş; içe dönük, hayalperest ve hassas olarak tanımlanmıştır. Melankolik mizaca sahip kişilerin kaygılanmaya daha yatkın olduğu düşünülmüştür.
-
Flegmatik mizaç, su elementiyle ilişkilendirilmiş; sakin, dengeli ve sağduyulu olarak tanımlanmıştır. Flegmatik mizaca sahip kişilerin daha dayanıklı ve soğukkanlı olduğu düşünülmüştür.
Günümüzde mizaç anlayışının daha karmaşık ve çok yönlü modeller içerdiğini ve Hipokrat’ın humoral kuramının artık bilimsel temellere dayalı kabul edilmediğini belirtmek gerekir. Bununla birlikte mizaç kavramı, psikolojide kişiliğin davranış ve tepkilerindeki bireysel farklılıkları tanımlamak için kullanılmaya devam etmektedir.