ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੂਡ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਕਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਦੋਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ। ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਮੂਡ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਕ
- ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੋਣ ਦੀ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣਾ।
- ਉਮਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ।
- ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ।
ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕ
- ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ।
- ਤਲਾਕ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ।
- ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ।
- ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ।
- ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ।
- ਨਿੱਜੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ।
- ਨੌਕਰੀ ਚਲੀ ਜਾਣਾ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਕ
- ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ।
- ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਦਮੇ।
- ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ।
- ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਰਹਿਣਾ।
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀਏ?
ਮਾਹਿਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ:
- ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੱਛਣ ਥਕਾਵਟ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ, ਉਦਾਸ ਮੂਡ, ਊਰਜਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲੱਛਣ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਡ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਣਾ, ਗੁੱਸਾ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ, ਚਿੰਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਕਬਜ਼, ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ ਘਟਣਾ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
- ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਮੂਡ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿਣਾ।
- ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਲਦੀ ਥਕਾਵਟ ਹੋਣਾ।
- ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ।
ਹੋਰ ਲੱਛਣ
- ਆਪਣੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ।
- ਦੋਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਣਾ।
- ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਣਾ।
- ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋਣਾ।
- ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੁਚਿੱਤੀ ਹੋਣਾ।
- ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ।
- ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਣਾ।
ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੱਛਣ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ: ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਜਾਂ ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਟੈਸਟ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਕੋਈ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
